El capitalisme a la seva era digital i la digitalització de l'educació: el Centre Brasiler d'Innovació (CIEB)

Main Article Content

Patricia Ferreira Duarte
Rodrigo de Azevedo da Cruz Lamosa

Aquest treball presenta contribucions a l'anàlisi de les polítiques de digitalització en el context del capitalisme a lera digital. El nostre objectiu és analitzar les propostes del Centre d'Innovació per a l'Educació Brasilera (CIEB): una convergència d'institucions empresarials que treballen específicament amb accions prodigitalització. A la introducció, presentem el context politicoeconòmic en què es constitueix el nostre objecte de recerca. Tot seguit, abordem la metodologia, que combina una revisió sistemàtica de la literatura i l'anàlisi documental. A la tercera secció, examinem els estudis utilitzant dues categories: privatització i solucionisme tecnològic. A la quarta secció, analitzem un dels primers documents que expressa el contingut programàtic del CIEB, examinant les categories anteriors en el context brasiler. Per últim, presentem algunes consideracions i indicacions per a futurs estudis.

Paraules clau
CIEB, solucionisme tecnològic, privatització educativa, tecnologia i polítiques educatives, capitalisme digital

Article Details

Com citar
Ferreira Duarte, Patricia; da Cruz Lamosa, Rodrigo de Azevedo. «El capitalisme a la seva era digital i la digitalització de l’educació: el Centre Brasiler d’Innovació (CIEB)». Temps d’Educació, 2025, núm. 68, p. 47-63, doi:10.1344/TempsEducacio2025.68.4.
Referències

Andrade, H. y Resende, I. (2022) «Agravada pela pandemia, fome avança no Brasil e atinge

milhões de pessoas, diz estudo. CNN Brasil». https://www.cnnbrasil.com.br/ nacional/agravada-pela-pandemia-fome-avanca-no-brasil-e-atinge-33-milhoes-de- pessoas-diz-estudo/ [Acceso: 17.12.2024]

Antunes, R. (2002) Os sentidos do trabalho: ensaio sobre a afirmação e a negação do trabalho. São Paulo, Boitempo.

Barreto, R. G. (2009) Discursos, tecnologias, educação. Rio de Janeiro, EdUERJ.

Blengini, A. P. y Rodrigues, F. de C. (2021) «A educação básica sob o ensino remoto na pandemia: Aprofundamento das desigualdades educacionais e reconfiguração do “fracasso escolar”?». Org & Demo, 22(2), pp. 81-102. https://doi.org/10.36311/1519- 0110.2021.v22n2.p81-102

Brasil (2017) MEC assina acordo para ampliar uso de tecnologia na educação. Portal MEC http://portal.mec.gov.br/index.php?option=com_content&view=article&id=49511: mec-assina-acordo-para-ampliar-uso-de-tecnologia-na-area-da- educacao&catid=222&Itemid=86 [Acceso: 9.5.2024]

Brito, S. H. A. de y Marins, G. A. M. de B. (2020) «Fundação Lemann e o Programa de Inovação Educação Conectada: em pauta as relações entre público e privado no campo das políticas educacionais». Educar em Revista, 36. https://doi.org/10.1590/0104-4060.77558

Centro de Inovação para a Educação Brasileira (2015) https://cieb.net.br/wp- content/uploads/2019/06/CIEB-Notas-T%C3%A9cnicas-1-A-Import%C3%A2ncia-de- Pol%C3%ADticas-Nacionais-e-Centros-de-Inova%C3%A7%C3%A3o-em- Educa%C3%A7%C3%A3o.pdf [Acceso: 20.12.2024]

Coutinho, C. N. (2010) «A Hegemonia da Pequena Política». En F. Oliveira, R. Braga, & C. Rizek (Eds.), Hegemonia às avessas: economia, política e cultura na era da servidão financeira. Boitempo, São Paulo, pp. 29-43.

Dussel, I. y Williams, F. (2023) «Los Imaginarios sociotécnicos de la política educativa digital en México (2012-2022)». Profesorado, Revista de currículum y formación del profesorado, 27(1), pp. 39-60. https://doi.org/10.30827/profesorado.v27i1.26247

Elfert, M. (2023) «Humanism and democracy in comparative education». Comparative Education, 59(3), pp. 398-415. https://doi.org/10.1080/03050068.2023.2185432

Em 2016, PIB chega a R$ 6,3 trilhões e cai 3,3% em volume (2018, noviembre 9) Agência de Notícias - IBGE. https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de- imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/22936-em-2016-pib-chega-a-r-6-3- trilhoes-e-cai-3-3-em-volume [Acceso: 17.12.2024]

Felinto, E. (2005) A religião das máquinas: ensaios sobre o imaginário da cibercultura. Porto Alegre, Sulina.

Ferrante, P., Williams, F., Büchner, F., Kiesewetter, S., Chitsauko Muyambi, G., Uleanya, C., y Utterberg Modén, M. (2024) «In/equalities in digital education policy – sociotechnical imaginaries from three world regions». Learning, Media and Technology, 49(1), pp. 122-132. https://doi.org/10.1080/17439884.2023.2237870

Firmino, A. (2023, febrero 12) Pandemia faz a evasão escolar crescer 171,1% em todo o País. A Tribuna. Disponible en: https://www.atribuna.com.br/noticias/educacao/ pandemia-faz-a-evasao-escolar-crescer-1711-em-todo-o-pais [Acceso: 3.8.2023]

Fontes, V. (2017) «Capitalismo, crises e conjuntura». Serviço Social & Sociedade, núm. 130,

pp. 409-425. https://doi.org/10.1590/0101-6628.116

Galvão, M. C. B. y Ricarte, I. L. M. (2019) «Revisão sistemática da literatura: conceituação, produção e publicação». Logeion Filosofia da Informação, 6(1), pp. 57-73. https://doi.org/10.21728/logeion.2019v6n1.p57-73

Hargreaves, A. (2021) «Austerity and inequality; or prosperity for all? Educational policy directions beyond the pandemic». Educational Research for Policy and Practice, vol. 20(1), pp. 3-10. https://doi.org/10.1007/s10671-020-09283-5

Hartong, S. (2016) «Between assessments, digital technologies and big data: The growing influence of ‘hidden’ data mediators in education». European Educational Research Journal, 15(5), pp. 523-536. https://doi.org/10.1177/1474904116648966

Jasanoff, S. y Kim, S.-H. (Ed.) (2015) Dreamscapes of Modernity. Sociotechnical imaginaries and the fabrication of power. Chicago-London, The University of Chicago Press.

Klausen, S. W. (2023) «Why are Norwegian education authorities digitising education?: An analysis of political arguments in policy documents». Nordic Journal of Digital Literacy, vol. 18, núm. 4, pp. 246-264. https://doi.org/10.18261/njdl.18.4.4

Lennox, J., Reuge, N. y Benavides, F. (2021) «UNICEF’s lessons learned from the education response to the COVID-19 crisis and reflections on the implications for education policy». International Journal of Educational Development, vol. 85, 102429. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2021.102429

Morozov, E. (2015) La locura del solucionismo tecnológico. Trad. Nancy Viviana Piñero.

Buenos Aires-Madrid, Katz Editores.

Morozov, E., Cancela Rodríguez, E. y Jiménez González, A. (2021) «Capitalismo digital,

¿cuáles son las posibles salidas? Traducción e introducción a cargo de Ekaitz Cancela y Aitor Jiménez». Teknokultura. Revista de Cultura Digital y Movimientos Sociales, 18(2),

pp. 211-217. https://doi.org/10.5209/tekn.74059

Pacete, L. G. (2023, febrero 8) O que difere as Big Techs de outras empresas de tecnologia? Forbes Brasil. Disponible en: https://forbes.com.br/forbes-tech/2023/02/o-que- difere-as-big-techs-de-outras-empresas-de-tecnologia/ [Acceso: 26.03.2025]

Peruzzo, F., Ball, S. J. y Grimaldi, E. (2022) «Peopling the crowded education state: Heterarchical spaces, EdTech markets and new modes of governing during the COVID-19 pandemic». International Journal of Educational Research, vol. 114, 102006. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2022.102006

Saura, G. (2021) «Políticas aceleradas/mundo ensamblado. Ritmos, contextos y actores en educación». Foro de educación, 19(1), pp. 135-158. https://doi.org/10.14516/fde.892

Saura, G., Adrião, T. y Arguelho, M. (2024) «Reforma educativa digital: agendas tecnoeducativas, redes políticas de governança e financeirização edtech». Educação & sociedade, 45, pp. 1-12. https://doi.org/10.1590/ES.286486

Saura, G., Cancela, E. y Adell, J. (2022) «New Keynesianism or smart austerity? Digital technologies and educational privatization post COVID-19». Education policy analysis archives, 30(1) https://doi.org/10.14507/epaa.30.6926

Saura, G., Cancela, E. y Parcerisa, L. (2023) «Privatización educativa digital». Profesorado. Revista de currículum y formación del profesorado, 27(1), pp. 11-37. https://doi.org/10.30827/profesorado.v27i1.27019

Schiller, D. (1999) Digital capitalism: Networking the global market system. Cambridge (Mass.), The MIT press.

Shehaj, A. (2022) «Revolutionized learning: Education policy and digital reform in the eurozone». European Policy Analysis, 8(1), p. 312-326. https://doi.org/10.1002/epa2.1158

Shiroma, E. O., Campos, R. F. y Garcia, R. M. C. (2005) «Decifrar textos para compreender a política: subsídios teórico-metodológicos para análise de documentos». Perspectiva, 23(2), p. 427-446. https://doi.org/10.5007/%25x

Srnicek, N. (2018) Capitalismo de Plataforma. Buenos Aires, Caja Negra.

Strecker, M. (2012, maio 3) «A glória da disrupção. Folha de S.Paulo». Disponible en: https://www1.folha.uol.com.br/fsp/mercado/40666-a-gloria-da-dirupcao.shtml [Acceso: 24.02.2025]

Symeonidis, V., Francesconi, D. y Agostini, E. (2021) «The EU’s education policy response to the Covid-19 pandemic: A discourse and content analysis». Center for Educational Policy Studies Journal, 11 (Sp.Issue). https://doi.org/10.26529/cepsj.1137

Varoufakis, Y. (2023) Technofeudalism: What killed capitalism. Londres, Penguin Random House,Vintage Digital.

Zuboff, S. (2020) A era do capitalismo da vigilância: A luta por um futuro humano na nova fronteira do poder. Rio de Janeiro, Relógio D’água.