La intervenció biblioterapèutica en els trastorns de la conducta alimentària en adolescents. Un model de proposta teòrica

Main Article Content

Maria-Antònia Mesquida-Jaume

INTRODUCCIÓ. Els trastorns de la conducta alimentària (TCA) com l’anorèxia i la bulímia són patologies complexes i multifactorials amb una incidència creixent. Factors biològics, psicològics i socials interaccionen en el seu desenvolupament i manteniment, fet que en dificulta el tractament. La teràpia cognitivoconductual (TCC) és la més utilitzada, però les taxes de recaiguda són elevades. En aquest context, la biblioteràpia es planteja com una eina complementària. MÈTODE. El text revisa la literatura existent sobre TCA i analitza la biblioteràpia com a estratègia terapèutica, explorant el seu potencial en la regulació emocional, la revisió de distorsions cognitives i la millora de l’autoconeixement. RESULTATS. Es proposa una intervenció teòrica basada en la selecció personalitzada de textos literaris amb diversos nivells d’explicitat, per treballar emocions, identitat i relacions socials dels pacients amb TCA. DISCUSSIÓ. Tot i que la biblioteràpia mostra beneficis, manca recerca empírica robusta i protocols estandarditzats. La selecció inadequada de textos pot ser contraproduent, fet que subratlla la necessitat de supervisió professional i d’una aplicació interdisciplinària. CONCLUSIONS. Els TCA representen un repte clínic i social que requereix abordatges integrals. La biblioteràpia pot complementar la TCC, però calen més estudis i protocols per validar-ne l’eficàcia i garantir una aplicació segura i efectiva.

Paraules clau
salut mental, biblioteràpia, TCA, literatura, emoció, psicologia

Article Details

Com citar
Mesquida-Jaume, Maria-Antònia. «La intervenció biblioterapèutica en els trastorns de la conducta alimentària en adolescents. Un model de proposta teòrica». REIRE. Revista d’Innovació i Recerca en Educació, 2026, vol.VOL 19, núm. 1, p. 1-11, doi:10.1344/reire.50330.
Biografia de l'autor/a

Maria-Antònia Mesquida-Jaume, Universitat de les Illes Balears

Facultat de Filologia, Departament de Filologia Catalana, Grup de Recerca LiCETC.

Referències

Alonso del Río, A. (2020). La intervención cognitivo-conductual en TCA. Una revisión sistemática de su efectividad basada en la evidencia [Treball final de grau, Universidad de Valladolid].

Álvarez Valbuena, V., Maldonado-Ferrete, R., Catalán-Camacho, M., & Jáuregui-Lobera, I. (2021). Quién influye en quién: el trío Flexibilidad Cognitiva – Emociones – Trastornos de la Conducta Alimentaria. Journal of Negative and No Positive Results, 6(1), 47-67. https://doi.org/10.19230/jonnpr.3687

American Psychiatric Association (2014). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5a ed.) (DSM-5). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596

Behar, R. (2011). Expresión emocional en los trastornos de la conducta alimentaria: alexitimia y asertividad. Revista Chilena de Neuro-psiquiatría, 49(4), 338-346. http://dx.doi.org/10.4067/S0717-92272011000400005

Bermúdez, S. (2010). Las emociones y la teoría literaria. Un encuentro enriquecedor para el encuentro con el texto literario. En-claves del Pensamiento, 4(8), 147-167.

Calvo Sagardoy, R., Gallego Morales, L. T., Solórzano Ostolaza, G., Kassem García, S., Morales Martínez, C., Codesal Julián, R., & Blanco Fernández, A. (2014). Procesamiento emocional en pacientes con trastornos de conducta alimentaria adultas vs adolescentes. Reconocimiento y regulación emocional. Nutrición Hospitalaria, 29(4), 941-952. https://dx.doi.org/10.3305/nh.2014.29.4.7326

Canty, N. (2017). Bibliotherapy: Its processes and benefits and application in clinical and developmental settings. Logos, 28(3), 32-40. https://doi.org/10.1163/1878-4712-11112133

Carter, J. C. & Fairburn, C. G. (1998). Cognitive-behavioral self-help for binge-eating disorder: A controlled effectiveness study. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 66, 616-623. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-006X.66.4.616

Celis Ekstrand, A., & Roca Villanueva, E. (2011). Terapia cognitivo-conductual para los trastornos de la conducta alimentaria según la visión transdiagnóstica. Acción Psicológica, 8(1), 21-33. https://doi.org/10.5944/ap.8.1.198

Chavis, G. (2015). Poetry therapy in the treatment of eating disorders. En: A. Heiderscheit (ed.), Creative arts therapies and clients with eating disorders (p. 263-292). Jessica Kingsley Pub.

Colm, H. (2003). The mind and its stories: narrative universals and human emotion. Cambridge University Press.

Culbert, K. M., Racine, S. E., & Klump, K. L. (2015). Research Review: What we have learned about the causes of eating disorders – a synthesis of sociocultural, psychological, and biological research. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(11), 1141-1164. https://doi.org/10.1111/jcpp.12441

Detambel, R. (2019). Los libros nos cuidan. Por una biblioterapia creativa. Ned Ediciones. (Trad. C. Morales).

Edler, C., Haedt, A. A., & Keel, P. K. (2005). The use of multiple purging methods as an indicator of eating disorder severity. International Journal of Eating Disorders, 40(6), 515-520. https://doi.org/10.1002/eat.20416

Ensslin, A., Skains, L., Riley, S., Haran, J., Mackiewicz, A., & Halliwell, E. (2016). Exploring digital fiction as a tool for teenage body image bibliotherapy. Digital Creativity, 27(3), 177-195. https://doi.org/10.1080/14626268.2016.1210646

Estellés, V. A. (1974). Les pedres de l’àmfora. Tres i Quatre.

Fairburn, C. G. (1993). Binge Eating: Nature, Assessment, and Treatment. Guilford Press.

Fernández-Mayoralas Cayuela, C. (2023). Comorbilidad entre Trastornos de la Conducta Alimentaria y Trastornos de la Personalidad: Una Revisión Sistemática [Treball final de màster, Universidad Pontificia de Comillas]. http://hdl.handle.net/11531/74168

Garner, D. M., & Bemis, K. M. (1982). Anorexia nervosa: a cognitive–behavioural approach to AN. Cognitive Therapy and Research, 6, 123-150. https://doi.org/10.1007/BF01183887

Ginard, R. (1966). Cançoner Popular de Mallorca. Editorial Moll.

González Alonso, P., & Pérez Molina, B. (2021). Consecuencias obstétricas y ginecológicas en pacientes con diagnóstico de TCA [Treball final de grau, Universidad Autónoma de Madrid]. http://hdl.handle.net/10486/699480

Gualano, M. R., Bert, F., Martorana, M., Voglino, G., Andriolo, V., Thomas, R., Gramaglia, C., Zeppegno, P., & Siliquini, R. (2017). The long-term effects of bibliotherapy in depression treatment: Systematic review of randomized clinical trials. Clinical Psychology Review, 58, 49-58. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.006

Harwood, T. M., L’Abate, L. (2010). Bibliotherapy. En: T. M. Harwood i L. L’Abate (eds.), Self-Help in Mental Health: A Critical Review (p. 59-77). Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-1099-8_4

Herpertz-Dahlmann, B. (2015). Adolescent Eating Disorders: Update on Definitions, Symptomatology, Epidemiology, and Comorbidity. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 24(1), 177-196. https://doi.org/10.1016/j.chc.2014.08.003

Jacobs, N. N., & Mosco, E. (2008). Bibliotherapy as an adjunctive treatment: read all about it. Dins Evidence-based adjunctive treatments (p. 7-39). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012088520-6.50003-2

Lienas, G. (2009). Bitllet d’anada i tornada. Estrella Polar.

Ojeda-Martín, Á., López-Morales, M., Jáuregui-Lobera, I., & Herrero-Martín, G. (2021). Uso de redes sociales y riesgo de padecer TCA en jóvenes. Journal of Negative and No Positive Results, 6(10), 1289-1307.

Pardeck, J. T. (1994). Using literature to help adolescents cope with problems. Adolescence, 29(114), 421-427.

Pascual, A., Etxebarria, I., & Echeburúa, E. (2011). Las variables emocionales como factores de riesgo de los trastornos de la conducta alimentaria. International Journal of Clinical and Health Psychology, 11(2), 229-247.

Riestra-Camacho, R., Carney, J., & Troscianko, E. (2024). Can narrative bibliotherapy reduce vulnerability to eating disorders? Evidence from a reading experiment. Empirical Studies of the Arts, 42(2), 303-330. https://doi.org/10.1177/02762374231196404

Rodríguez Guarín, M., Rodríguez Malagón, N., Gempeler Rueda, J., & Garzón, D. F. (2013). Factores asociados con intento de suicidio y comportamientos de autolesión no suicida en pacientes con trastornos del comportamiento alimentario. Revista Colombiana de Psiquiatría, 43, 19-26. https://doi.org/10.1016/j.rcp.2013.11.007

Rodríguez-Martín, B. C., Gómez-Quintana, A., Díaz-Martínez, G., & Molerio-Pérez, O. (2013). Bibliotherapy and food cravings control. Appetite, 65, 90-95. https://doi.org/10.1016/j.appet.2013.02.006

Sala, M., Keshishian, A., Song, S., Moskowitz, R., Bulik, C. M., Roos, C. R., & Levinson, C. A. (2023). Predictors of relapse in eating disorders: A meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 158, 281-299. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2023.01.002

Scholtens, M. (2024). Bibliotherapy: The review, organization, and dissemination of recommended reading for psychiatry patients. BC Medical Journal, 66(10), 382-385.

Semertzidou, E., & Atlassi, M. (2025). Oncology Patients and Bibliotherapy. Advances in Social Sciences and Management, 3(01), 34-40. https://doi.org/10.63002/assm.301.814

Sierra i Fabra, J. (2016). Les noies de filferro. JoLlibre Grup Promotor.

Smink, F., Van Hoeken, D., & Hoek, H. W. (2012). Epidemiology of eating disorders: Incidence, prevalence and mortality rates. Current Psychiatry Reports, 14(4), 406-414. https://doi.org/10.1007/s11920-012-0282-y

Sukamto, M. E. (2008). The effectiveness of bibliotherapy in reducing body image dissatisfaction among high school girls. ANIMA Indonesian Psychological Journal, 24(1), 33-37. https://doi.org/10.24123/aipj.v24i1.4412

Thomas, S. P. (2011). Bibliotherapy: New evidence of effectiveness. Issues in Mental Health Nursing, 32(4), 191. https://doi.org/10.3109/01612840.2011.553145

Troscianko, E. T. (2018). Fiction-reading for good or ill: eating disorders, interpretation and the case for creative bibliotherapy research. Medical Humanities, 44(3), 201-211. https://doi.org/10.1136/medhum-2017-011375

Wilks, C., Ensslin, A., Rice, C., Riley, S., Perram, M., Bailey, K. A., Munro, L., & Fowlie, H. (2022). Developing a choice-based digital fiction for body image bibliotherapy. Frontiers in Communication, 6, 786465. https://doi.org/10.3389/fcomm.2021.786465

Yurica, C. L., & DiTomasso, R. A. (2005). Cognitive distortions. Dins A. Freeman, S. H. Felgoise, C. M. Nezu, A. M. Nezu, M. A. Reinecke (eds.), Encyclopedia of Cognitive Behavior Therapy (p. 117-122). Springer. https://doi.org/10.1007/0-306-48581-8_36