La intervenció biblioterapèutica en els trastorns de la conducta alimentària en adolescents. Un model de proposta teòrica
Article Sidebar
Main Article Content
INTRODUCCIÓ. Els trastorns de la conducta alimentària (TCA) com l’anorèxia i la bulímia són patologies complexes i multifactorials amb una incidència creixent. Factors biològics, psicològics i socials interaccionen en el seu desenvolupament i manteniment, fet que en dificulta el tractament. La teràpia cognitivoconductual (TCC) és la més utilitzada, però les taxes de recaiguda són elevades. En aquest context, la biblioteràpia es planteja com una eina complementària. MÈTODE. El text revisa la literatura existent sobre TCA i analitza la biblioteràpia com a estratègia terapèutica, explorant el seu potencial en la regulació emocional, la revisió de distorsions cognitives i la millora de l’autoconeixement. RESULTATS. Es proposa una intervenció teòrica basada en la selecció personalitzada de textos literaris amb diversos nivells d’explicitat, per treballar emocions, identitat i relacions socials dels pacients amb TCA. DISCUSSIÓ. Tot i que la biblioteràpia mostra beneficis, manca recerca empírica robusta i protocols estandarditzats. La selecció inadequada de textos pot ser contraproduent, fet que subratlla la necessitat de supervisió professional i d’una aplicació interdisciplinària. CONCLUSIONS. Els TCA representen un repte clínic i social que requereix abordatges integrals. La biblioteràpia pot complementar la TCC, però calen més estudis i protocols per validar-ne l’eficàcia i garantir una aplicació segura i efectiva.
Article Details

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement 4.0.
(c) Maria-Antònia Mesquida-Jaume, 2025
Drets d'autor
L’autor conserva els drets d’autoria, i concedeix a REIRE els drets de la primera publicació de l’article.
Tots els continguts inclosos a la Revista d'Innovació i Recerca en Educació estan subjectes a la llicència Reconeixement 4.0 Internacional de Creative Commons, que permet la reproducció, distribució i comunicació pública sempre que es reconegui l'autor i la revista.
Maria-Antònia Mesquida-Jaume, Universitat de les Illes Balears
Facultat de Filologia, Departament de Filologia Catalana, Grup de Recerca LiCETC.
Alonso del Río, A. (2020). La intervención cognitivo-conductual en TCA. Una revisión sistemática de su efectividad basada en la evidencia [Treball final de grau, Universidad de Valladolid].
Álvarez Valbuena, V., Maldonado-Ferrete, R., Catalán-Camacho, M., & Jáuregui-Lobera, I. (2021). Quién influye en quién: el trío Flexibilidad Cognitiva – Emociones – Trastornos de la Conducta Alimentaria. Journal of Negative and No Positive Results, 6(1), 47-67. https://doi.org/10.19230/jonnpr.3687
American Psychiatric Association (2014). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5a ed.) (DSM-5). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Behar, R. (2011). Expresión emocional en los trastornos de la conducta alimentaria: alexitimia y asertividad. Revista Chilena de Neuro-psiquiatría, 49(4), 338-346. http://dx.doi.org/10.4067/S0717-92272011000400005
Bermúdez, S. (2010). Las emociones y la teoría literaria. Un encuentro enriquecedor para el encuentro con el texto literario. En-claves del Pensamiento, 4(8), 147-167.
Calvo Sagardoy, R., Gallego Morales, L. T., Solórzano Ostolaza, G., Kassem García, S., Morales Martínez, C., Codesal Julián, R., & Blanco Fernández, A. (2014). Procesamiento emocional en pacientes con trastornos de conducta alimentaria adultas vs adolescentes. Reconocimiento y regulación emocional. Nutrición Hospitalaria, 29(4), 941-952. https://dx.doi.org/10.3305/nh.2014.29.4.7326
Canty, N. (2017). Bibliotherapy: Its processes and benefits and application in clinical and developmental settings. Logos, 28(3), 32-40. https://doi.org/10.1163/1878-4712-11112133
Carter, J. C. & Fairburn, C. G. (1998). Cognitive-behavioral self-help for binge-eating disorder: A controlled effectiveness study. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 66, 616-623. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-006X.66.4.616
Celis Ekstrand, A., & Roca Villanueva, E. (2011). Terapia cognitivo-conductual para los trastornos de la conducta alimentaria según la visión transdiagnóstica. Acción Psicológica, 8(1), 21-33. https://doi.org/10.5944/ap.8.1.198
Chavis, G. (2015). Poetry therapy in the treatment of eating disorders. En: A. Heiderscheit (ed.), Creative arts therapies and clients with eating disorders (p. 263-292). Jessica Kingsley Pub.
Colm, H. (2003). The mind and its stories: narrative universals and human emotion. Cambridge University Press.
Culbert, K. M., Racine, S. E., & Klump, K. L. (2015). Research Review: What we have learned about the causes of eating disorders – a synthesis of sociocultural, psychological, and biological research. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(11), 1141-1164. https://doi.org/10.1111/jcpp.12441
Detambel, R. (2019). Los libros nos cuidan. Por una biblioterapia creativa. Ned Ediciones. (Trad. C. Morales).
Edler, C., Haedt, A. A., & Keel, P. K. (2005). The use of multiple purging methods as an indicator of eating disorder severity. International Journal of Eating Disorders, 40(6), 515-520. https://doi.org/10.1002/eat.20416
Ensslin, A., Skains, L., Riley, S., Haran, J., Mackiewicz, A., & Halliwell, E. (2016). Exploring digital fiction as a tool for teenage body image bibliotherapy. Digital Creativity, 27(3), 177-195. https://doi.org/10.1080/14626268.2016.1210646
Estellés, V. A. (1974). Les pedres de l’àmfora. Tres i Quatre.
Fairburn, C. G. (1993). Binge Eating: Nature, Assessment, and Treatment. Guilford Press.
Fernández-Mayoralas Cayuela, C. (2023). Comorbilidad entre Trastornos de la Conducta Alimentaria y Trastornos de la Personalidad: Una Revisión Sistemática [Treball final de màster, Universidad Pontificia de Comillas]. http://hdl.handle.net/11531/74168
Garner, D. M., & Bemis, K. M. (1982). Anorexia nervosa: a cognitive–behavioural approach to AN. Cognitive Therapy and Research, 6, 123-150. https://doi.org/10.1007/BF01183887
Ginard, R. (1966). Cançoner Popular de Mallorca. Editorial Moll.
González Alonso, P., & Pérez Molina, B. (2021). Consecuencias obstétricas y ginecológicas en pacientes con diagnóstico de TCA [Treball final de grau, Universidad Autónoma de Madrid]. http://hdl.handle.net/10486/699480
Gualano, M. R., Bert, F., Martorana, M., Voglino, G., Andriolo, V., Thomas, R., Gramaglia, C., Zeppegno, P., & Siliquini, R. (2017). The long-term effects of bibliotherapy in depression treatment: Systematic review of randomized clinical trials. Clinical Psychology Review, 58, 49-58. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.006
Harwood, T. M., L’Abate, L. (2010). Bibliotherapy. En: T. M. Harwood i L. L’Abate (eds.), Self-Help in Mental Health: A Critical Review (p. 59-77). Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-1099-8_4
Herpertz-Dahlmann, B. (2015). Adolescent Eating Disorders: Update on Definitions, Symptomatology, Epidemiology, and Comorbidity. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 24(1), 177-196. https://doi.org/10.1016/j.chc.2014.08.003
Jacobs, N. N., & Mosco, E. (2008). Bibliotherapy as an adjunctive treatment: read all about it. Dins Evidence-based adjunctive treatments (p. 7-39). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012088520-6.50003-2
Lienas, G. (2009). Bitllet d’anada i tornada. Estrella Polar.
Ojeda-Martín, Á., López-Morales, M., Jáuregui-Lobera, I., & Herrero-Martín, G. (2021). Uso de redes sociales y riesgo de padecer TCA en jóvenes. Journal of Negative and No Positive Results, 6(10), 1289-1307.
Pardeck, J. T. (1994). Using literature to help adolescents cope with problems. Adolescence, 29(114), 421-427.
Pascual, A., Etxebarria, I., & Echeburúa, E. (2011). Las variables emocionales como factores de riesgo de los trastornos de la conducta alimentaria. International Journal of Clinical and Health Psychology, 11(2), 229-247.
Riestra-Camacho, R., Carney, J., & Troscianko, E. (2024). Can narrative bibliotherapy reduce vulnerability to eating disorders? Evidence from a reading experiment. Empirical Studies of the Arts, 42(2), 303-330. https://doi.org/10.1177/02762374231196404
Rodríguez Guarín, M., Rodríguez Malagón, N., Gempeler Rueda, J., & Garzón, D. F. (2013). Factores asociados con intento de suicidio y comportamientos de autolesión no suicida en pacientes con trastornos del comportamiento alimentario. Revista Colombiana de Psiquiatría, 43, 19-26. https://doi.org/10.1016/j.rcp.2013.11.007
Rodríguez-Martín, B. C., Gómez-Quintana, A., Díaz-Martínez, G., & Molerio-Pérez, O. (2013). Bibliotherapy and food cravings control. Appetite, 65, 90-95. https://doi.org/10.1016/j.appet.2013.02.006
Sala, M., Keshishian, A., Song, S., Moskowitz, R., Bulik, C. M., Roos, C. R., & Levinson, C. A. (2023). Predictors of relapse in eating disorders: A meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 158, 281-299. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2023.01.002
Scholtens, M. (2024). Bibliotherapy: The review, organization, and dissemination of recommended reading for psychiatry patients. BC Medical Journal, 66(10), 382-385.
Semertzidou, E., & Atlassi, M. (2025). Oncology Patients and Bibliotherapy. Advances in Social Sciences and Management, 3(01), 34-40. https://doi.org/10.63002/assm.301.814
Sierra i Fabra, J. (2016). Les noies de filferro. JoLlibre Grup Promotor.
Smink, F., Van Hoeken, D., & Hoek, H. W. (2012). Epidemiology of eating disorders: Incidence, prevalence and mortality rates. Current Psychiatry Reports, 14(4), 406-414. https://doi.org/10.1007/s11920-012-0282-y
Sukamto, M. E. (2008). The effectiveness of bibliotherapy in reducing body image dissatisfaction among high school girls. ANIMA Indonesian Psychological Journal, 24(1), 33-37. https://doi.org/10.24123/aipj.v24i1.4412
Thomas, S. P. (2011). Bibliotherapy: New evidence of effectiveness. Issues in Mental Health Nursing, 32(4), 191. https://doi.org/10.3109/01612840.2011.553145
Troscianko, E. T. (2018). Fiction-reading for good or ill: eating disorders, interpretation and the case for creative bibliotherapy research. Medical Humanities, 44(3), 201-211. https://doi.org/10.1136/medhum-2017-011375
Wilks, C., Ensslin, A., Rice, C., Riley, S., Perram, M., Bailey, K. A., Munro, L., & Fowlie, H. (2022). Developing a choice-based digital fiction for body image bibliotherapy. Frontiers in Communication, 6, 786465. https://doi.org/10.3389/fcomm.2021.786465
Yurica, C. L., & DiTomasso, R. A. (2005). Cognitive distortions. Dins A. Freeman, S. H. Felgoise, C. M. Nezu, A. M. Nezu, M. A. Reinecke (eds.), Encyclopedia of Cognitive Behavior Therapy (p. 117-122). Springer. https://doi.org/10.1007/0-306-48581-8_36