Voices that travel: The literary flows of female works between Galicia and the world of Lusophony

Main Article Content

Áurea Fernández Rodríguez

In this multicultural and globalised world, the book industry occupies an important position in the field of cultural consumer goods and/or the supply of cultural products (whether commercial or not). The literary flows between Galician and Portuguese literature, like those between any other literary field, are governed by the imperatives of the book market where many agents (Bourdieu 1991, 1998) and/or actants (Callon and Latour 1991) intervene, from the initiators to the final consumers, passing through translators, publishers, book fairs, governmental institutions, etc., who look for different strategies to internationalise (Sapiro and Fondu 2023) the works. In this paper, we want to learn about the relationship and the exchange of literary works written by women between Portuguese communities and Galician culture-literature, and how they have evolved over time. On the other hand, we are also interested in the consideration given in Galicia to the literature of Portuguese, Brazilian, and other Lusophone communities, and the level of interest that Portuguese communities have in Galician literature.

Keywords
Galicia, Lusophony, literary flows, female voices

Article Details

How to Cite
Fernández Rodríguez, Áurea. “Voices that travel: : The literary flows of female works between Galicia and the world of Lusophony”. Abriu: estudos de textualidade do Brasil, Galicia e Portugal, 2025, no. 14, pp. 71-94, doi:10.1344/abriu2025.14.4.
References

Asorey Vidal, Daniel (2007). «Apuntamentos sobre dúas narradoras. Para unha tentativa de clasificación e lectura de Concubinas, de Inma López Silva e Resistenciade Rosa Aneiros». Helena González; María Xesús Lama (ed.). Actas VII Congreso VII Congreso Internacional de Estudos Galegos. Mulleres en Galicia. Galicia e os outros pobos da península. Sada-A Coruña: Ediciós do Castro / Asociación Internacional de Estudos Galegos / Filoloxía Galega (Universitat de Barcelona), 33-44.

Baptista, António Rodrigues (1986).«A presença de Rosalia nas letras portuguesas (De 1910 a 1930)». Actas do Congreso Internacional de Estudios sobre Rosalía de Castro e o seu tempo. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega; Universidade de Santiago de Compostela, v. iii, 269-282.

Blanco, Carmen ([1998] 2008). «Literatura gallega de las mujeres: fundación y refundación». Derek W. Flitter; Trevor J. Dadson; Patricia Odber de Baubeta (ed.). Actas del XII Congreso de la Asociación Internacional de Hispanistas: Birmingham, 21-26 de agosto de 1995. Tomo V. Época contemporánea. Birmingham: University of Birmingham, Department of Hispanic Studies, 29-38 [en liña] [30 outubro 2024] http://cvc.cervantes.es/obref/aih/pdf/12/aih_12_5_008.pdf

Bourdieu, Pierre (1991). «Le champ littéraire». Actes de la recherche en Sicences Sociales, v. 89, 3-46 [en liña] [30/10/2024]. https://doi.org/10.3406/arss.1991.2986

Bourdieu, Pierre (1998). Les régles de l’art. Genèse et structure du champ littéraire. París: Seuil.

Bourdieu, Pierre (2002). «Les conditions sociales de la circulation internationale des idées». J. Heilbron ; G. Sapiro (ed.). La circulation internationale des idées.Actes de la recherche en Sicences Sociales, 145, 3-8 [en liña] [30 outubro 2024]. https://doi.org/10.3406/arss.2002.2793

Callon, Michel; Latour, Bruno (1991). La science telle qu’elle se fait. Anthologie de la sociologie des sciences de langue anglaise. París: La Découverte. https://doi.org/10.3917/dec.callo.1991.01.0005

Casanova, Pascale (1999). La République mondiale des Lettres. París: Seuil.

Castro, Rosalía (1966). Cantares gallegos. São Paulo: Editora Nós Publicações Galicia Ceibe.

Catarino, Antonio Luís (2005). «Tradução e edição: artes à deriva?». Viceversa, 11, 129-132.

Cernadas, Lucia (2022). «Estudo da literatura traducida por editoriais galegas fundadas a partir de 2003 durante o período 2005-2012». Cuadernos Europeos De Deusto, 04 (xullo), 231-263. https://doi.org/10.18543/ced.2478

Díaz Martínez, Jorge (2014). Teorías sistémicas de la literatura: Polisistemas, Campo, semiótica del texto y sistemas integrados [tesis doctoral]. Granada: Universidad de Granada [en liña] [30 outubro 2024]. <https://digibug.ugr.es/bitstream/handle/10481/34208/;jsessionid=002E291A0BD73CF58A47B4CC28B511E1?sequence=1>.

Even-Zohar, Itamar (1990). «Polysystem Theory». Trad. de Ricardo Bermúdez Otero. [orixinal: «Polysystem Theory». Poetics Today, 11: 1 (Primavera 1990): 9-26. Primera version: Poetics Today1979 I (1-2): 287-310] [en liña] [30 outubro /2024] <https://www.tau.ac.il/~itamarez/works/papers/trabajos/EZ-teoria-polisistemas.pdf>.

Even-Zohar, Itamar (1999). «La posición de la literatura traducida en el polisistema literario». Montserrat Iglesias Santos (trad. e ed.). Teoría de los Polisistemas. Madrid: Arco, 223-231 [en liña] [30 outubro 2024] <https://www.tau.ac.il/~itamarez/works/papers/trabajos/EZ-Posicion-Traduccion.pdf>.

Fernandes Costa, Maria (1894). «Varia. Algumas amostras de poesia gallega». Leitura: Magazine Litterario, t. vi, fascículo 23, 359-370 [en liña] [30 outubro 2024]. <https://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/Periodicos/ALeitura/ALeitura.htm>.

Fernandes Costa, Maria (1896). «O gaiteiro gallego». Leitura: Magazine Litterario, t. xvi, fascículo, 62, 94-96 [en liña] [29 outubro 2024], <https://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/Periodicos/ALeitura/TomoXVI/TomoXVI_master/ALeituraTomo-XVI.pdf>.

Fernández Rodríguez, Áurea (2008). «La traducción literaria en el siglo xxi español-gallego-español». Assumpta Camps; Lew Zybatow (ed.). Traducción e interculturalidad. Frankfurt am Main: Peter Lang, 125-140.

Fernández Rodríguez, Áurea; GalanesSantos, Iolanda; Luna Alonso, Ana; Montero Küpper, Silvia (2011). «A literatura galega en inglés: Unha realidade emerxente». Grial: Revista Galega de Cultura,191, v. xlix, 70-81.

Fernández Rodríguez, Áurea; Luna Alonso, Ana; Galanes Santos, Iolanda; Montero Küpper, Silvia (2012). Traducción de una cultura emergente: La literatura gallega contemporánea en el exterior. Bern [etc.]: Peter Lang, 177-199. https://doi.org/10.3726/978-3-0351-0464-6

Flaubert, Gustave (1872). «Préface». Louis Bouilhet. Dernières chansons: poésies posthumes. París: Michel Lévy frères, 4-34 [en liña] [30 outubro 2024] <https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k548365/f8.item.r=.langFR>.

Freire López, Ana María (2012). Emilia Pardo Bazán, Portugal y la literatura portuguesa (con cartas inéditas de la escritora a Teófilo Braga y José Ramalho Ortigão) [en liña] [30 outubro 2024]. https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/emilia-pardo-bazan-portugal-y-la-literatura-portuguesa-con-cartas-ineditas-de-la-escritora-a-teofilo-braga-y-jose-ramalho-ortigao/html/315c35de-69e9-11e1-b1fb-00163 ebf5e63_6.html.

Galanes Santos, Iolanda (no prelo). «La traducción en gallego durante el período 2015-2023». Patricia Buján Otero; Ana Luna Alonso (ed.). La traducción editorial en el espacio ibérico: Discursos de principios de siglo. Granada: Comares.

Galanes Santos, Iolanda (2016). «Traducción literaria gallega contemporánea: Intratraducción y extratraducción». Iolanda Galanes Santos; Ana Luna Alonso; Silvia Montero Küpper; Áurea Fernández Rodríguez (ed.). La traducción literaria: Nuevas investigaciones. Granada: Comares, 163-185.

Galanes Santos, Iolanda; Luna Alonso, Ana; Montero Küpper, Silvia; Fernández Rodríguez, Áurea (ed.). (2016). La traducción literaria: Nuevas investigaciones.Granada: Comares.

García, Xosé Lois (2017). «Pelo roteiro da Galiza universal de Rosalía de Castro» [en liña] [30 outubro 2024]. <https://palavracomum.com/pelo-roteiro-da-galiza-universal-rosalia-castro-por-xose-lois-garcia/>.

González Fernández, Helena(1998). «Ocupa-la palabra». Madrygal 1, 57-59.

González Fernández, Helena(2000). «Crítica literaria feminista en Galicia: Relecturas baixo o paraugas totalizador». Dieter Kremer (ed.). Actas do VI Congreso Internacional de Estudos galegos. Un século de estudos galegos. Galicia fóra de Galicia. Sada: Ed. do Castro, 501-514.

González Fernández, Helena (2006). «Anatomía de “tanta visibilidade” das mulleres na literatura». Madrygal,9, 69-76.

González Fernández, Helena(2007). «Rosalía e os asuntos exteriores». Prazadasletras. Monográfico 2 «Rosalía letras vivas», 4 [en liña] [30 outubro 2024] www.prazadasletras.org/media/praza.../monografico02_rosalia.pdf>.

Heilbron, Johan; Sapiro, Gisèle (2002). La traduction littéraire, un objet sociologique. Paris: Le Seuil, Actes de la Recherche en Sciences Sociales [en liña] [30 outubro 2024] https://doi.org/10.3917/arss.144.0003

Lama, María Xesús (2017). Rosalía de Castro: cantos de independencia e liberdade (1837-1863). Vigo: Galaxia.

Luna Alonso, Ana (2021). «Traducir e internacionalizar autorías gallegas: Una misión delicada». Ute Barbara Schilly(ed.). Die internationale Rezeption der Literaturen Spaniens: Beiträge zur Kulturtransferforschung. Berlín: Frank&Timme, 221-246[en liña] [30 outubro 2024]. <https://www.academia.edu/50121266/Traducir_e_internacionalizar_autor%C3%ADas_gallegas_Una_misi%C3%B3n_delicada>.

Luna Alonso, Ana (2022). « 45. Escritoras gallegas paratraducidas en el espacio ibérico». Meta, 67(3), 623-626. https://doi.org/10.7202/1100478ar

Melo, Daniel (2023). «Semblanza de Livraria Bertrand (Lisboa, 1732- )». Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes - Portal Editores y Editoriales Iberoamericanos (siglos xix-xxi) - EDI-RED [en liña] [30 outubro 2024] <https://www.cervantesvirtual.com/obra/bertrand-editora-lisboa-1732--semblanza-1199717/>.

Miranda, Alberto Augusto; Domínguez Alberte, Xoán Carlos (ed.). ([1998] 2011). Mulher a facer vento. Lisboa: Edições Tema [reedición en poesiagalega.org. Arquivo de poéticas contemporáneas na cultura].

Montero Küpper, Silvia (2021). «Zur Internationalisierung der galicischen Literatur durch Übersetzung – Überblick, Hintergründe und Kulturpolitik». Ute Barbara Schilly(ed.). Die internationale Rezeption der Literaturen Spaniens: Beiträge zur Kulturtransferforschung. Berlín: Frank&Timme, 189-220.

Palmeirim, Luis Augusto (1873). «O Gaiteiro». Diario Illustrado, n.º 347, segundo anno, 10 xullo, Lisboa [en liña] [30 outubro 2024] <https://purl.pt/14328/1/j-1244-g_1873-07-10/j-1244-g_1873-07-10_item2/j-1244-g_1873-07-10_PDF/j-1244-g_1873-07-10_PDF_24-C-R0150/j-1244-g_1873-07-10_0000_1-4_t24-C-R0150.pdf>.

Parreiras, Ana Clara (2023). «Crisálida: sebo réune edições raras para leitores vorazes». Jornal Estado de Minas [en liña] [30 outubro 2024]. <https://www.em.com.br/app/noticia/pensar/2023/10/16/interna_pensar,1577350/crisalida-sebo-reune-edicoes-raras-para-leitores-vorazes.shtml>.

Pino Ramos, Sara (2007). «Editoras da Península e produto cultural galego no tardofranquismo». Helena González Fernández; María Xesús Lama López (coord.). Actas VII Congreso Internacional de Estudos Galegos: mulleres en Galicia: Galicia e os outros pobos da península. Sada: Edicións do Castro, v. 2, 283-298.

Rivadulla Costa, Diego (2016). «O “real/histórico” ao servizo da ficción. Usos da Historia e da realidade en Resistencia, de Rosa Aneiros». Impossibilia, 11, 125-148 [en liña] [30 outubro 202]. <https://revistaseug.ugr.es/index.php/impossibilia/article/view/23245>.

Ruiz Casanova, José Francisco (2007). Anthólogos: Poética de la antología poética. Madrid: Cátedra.

Sapiro, Gisèle; Fondu Quentin (2023). «Pour un internationalisme méthodique: Stratégies individuelles et collectives à l’international». Actes de la Recherche en Sciences Sociales, 2023/1-2, núm. 246-247, 4-11 [en liña] [30 outubro 2024]. https://doi.org/10.3917/arss.246.0004

Sapiro, Gisèle; Leperlier, Tristan;Brahimi, Mohamed Amine(2018). «Qu’est-ce qu’un champ intellectuel transnational?». Actes de la Recherche en Sciences Sociales, 2018/4, núm. 224, 4-11 [en liña] [30 outubro 2024]. https://doi.org/10.3917/arss.224.0004

Sapiro, Gisèle; Leperlier, Tristan; Brahimi, Mohamed Amine (2023). «Repenser l’internationalisation». Actes de la Recherche en Sciences Sociales, 2023/1-2, núm. 246-247 [en liña] [30 outubro 2024]. https://doi.org/10.3917/arss.246.0030

Sapiro, Gisèle (2013). «Le champ est-il national? La théorie de la différenciation sociale au prisme de l’histoire globale». Actes de la Recherche en Sciences Sociales, 200, 70-85 [en liña] [30 outubro 2024]. https://doi.org/10.3917/arss.200.0070

Seara, Teresa (2002). «O atlas dos soños (percorrido cartográfico e persoal pola poética dos anos noventa)». Casa da Gramática, 14, marzo, s.p. [en liña] [30 outubro 2024]. <https://www.aelg.gal/resources/centrodoc/members/paratexts/pdfs/autor85/PT_paratext1566.pdf>.

Villalta, Luisa (1995). Rota ao interior do·ollo. Lisboa: Tema.

Villalta, Luisa (1998). «Solilóquio da Serpe». Alberto Augusto Miranda; Xoán Carlos Domínguez Alberte (ed.). Mulher a facer vento. Lisboa: Tema. Reedición en poe-siagalega.org. Arquivo de poéticas contemporáneas na cultura. Lisboa: Tema, 26-29[en liña] [30 outubro 2024] <http://www.poesiagalega.org/uploads/media/aam_xcda_1998_mulher.pdf>.

Villares, Ramón (2007). «Galicia nas relacións ibéricas». Helena González; María Xesús Lama (ed.). Actas VII Congreso Internacional de Estudos Galegos. Mulleres en Galicia. Galicia e os outros pobos da península. Sada-A Coruña: Ediciós do Castro; Asociación Internacional de Estudos Galegos; Filoloxía Galega (Universitat de Barcelona), v. 1, 39-48.

Villarino Pardo, Carmen (2020). «Piñon, Nélida» [en liña] [30 outubro 2024] <https://phte.upf.edu/dhte/portugues/pinon-nelida/>.

Villarino Pardo, Carmen (2022). «¿Visibilizar cultura(s) a través de ciudades? El papel de las ferias internacionales del libro y la condición de ciudad invitada de honor». M. Anastasio; M. Bosshard; F. Cervantes Becerril (ed.). Las ferias del libro como espacios de negociación cultural y económica. Madrid; Frankfurt: Iberoamericana/Vervuert, v. 2, 177-214. https://doi.org/10.31819/9783968692968-009

Villarino Pardo, Carmen; Galanes Santos, Iolanda; Luna Alonso, Ana (ed.) (2021). Promoción cultural y Traducción: Ferias internacionales del libro e invitados de honor. Berna [etc.]: Peter Lang. https://doi.org/10.3726/b19121