Retrats d’una família disfuncional. Reexaminar la relació entre Galícia i el món lusòfon
Article Sidebar
Main Article Content
La recent creació de l’Observatori de la Lusofonia Valentín Paz Andrade a Galícia ha revitalitzat el debat en curs sobre la identitat lusòfona. Aquest estudi aprofundeix en aquest concepte, centrant-se especialment en la seva relació amb Galícia. Emprant un enfocament interdisciplinari que integra la sociologia cultural (Bauman), la psicopatologia social (Freud) i la filosofia (Derrida), aquesta recerca examinarà els aspectes fonamentals de la complexa identitat lingüística i cultural lusòfona. Les dinàmiques contemporànies, incloent el postnacionalisme i el transnacionalisme, el postcolonialisme i el gir decolonial, que contínuament reconfiguren la ‘Lusofonia’, també seran analitzades. S’argumentarà que el concepte de Lusofonia és inherentment defectuós a causa de l’exclusió de realitats com la galega. Reconèixer Galícia com un espai lingüístic i cultural propi, encara que sense estat, és essencial per a una comprensió més precisa i completa de la ‘Lusofonia’. Aquest reconeixement subratlla el paper crucial de Galícia en la formació històrica i cultural del món lusòfon.
Article Details

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement-NoComercial-SenseObraDerivada 4.0.
(c) Burghard Baltrusch, 2025
Drets d'autor
Els autors i les autores conserven els drets d’autoria i atorguen a Abriu: estudos de textualidade do Brasil, Galicia e Portugal el dret de primera publicació, a partir del qual l’obra serà disponible simultàniament sota una Llicència de Reconeixement-NoComercial-SenseObraDerivada (cc-by-nc-nd) que permet compartir l’obra amb tercers, sempre que aquests en reconeguin l’autoria i la publicació inicial en aquesta revista.
Abadia, Lídia; Cabecinhas, Rosa; Macedo, Isabel; Cunha, Luís (2016). «Interwoven migration narratives: identity and social representations in the Lusophone world». Identities, 25:3, 339-357. https://doi.org/10.1080/1070289X.2016.1244062
Almeida, Onésimo Teotónio de (2001). «Identidade nacional — algumas achegas ao debate português». Semear,5, 151-165. Parcialmente reimpresso em Suplemento Açoriano de Artes e Letras/Saber, V:19, 2004, 19-21.
Álvarez, Susana (2024). «Quem quer ser refugiada linguística?». O Salto Galiza, 29outubro 2024, [online] [09 novembro 2024] <https://www.elsaltodiario.com/opinion/quem-quer-ser-refugiada-linguistica-agal>.
Arenas, Fernando (2011). Lusophone Africa - Beyond Independence. Minneapolis; Londres: University of Minnesota Press. https://doi.org/10.5749/minnesota/9780816669837.001.0001
Bagno, Marcos (1999). Preconceito lingüístico — o que é, como se faz. São Paulo: Edi-ções Loyola.
Baltrusch, Burghard (2008). «Tradución e nación: Galicia entre a lusofonía e o posnacionalismo». Grial: Revista Galega de Cultura,179, 60-67.
Baltrusch, Burghard (2010). «A Para/tradución cultural: Galiza e a Lusofonía». Burghard Baltrusch et al. (ed.). Soldando Sal: Galician Studies in Translation & Paratranslation. Munique: Peter Lang, 104-130.
Baltrusch, Burghard (2019). «Do estrangeiro ao migrante — aspectos para um estudo da tradução como possível paradigma de pensamento na pósmodernidade». Gragoatá, 24:49, 598-619. https://doi.org/10.22409/gragoata.v24i49.34145
Bastos, Neusa; Brito, Regina Helena Pires de (2006). «“Lusofonia”: políticas língüísticas e questões identitárias». Moisés de Lemos Martins et al. (ed.). Comunicação e «Lusofonia», para uma abordagem crítica da cultura e dos media. Porto: Campo das Letras, 111-122.
Bauman, Zygmunt (2006) [2000]. Liquid Modernity. Cambridge: Polity Press.
Bauman, Zygmunt (2017). Retrotopia. Cambridge: Polity Press.
Bhabha, Homi K. (1994). The Location of Culture. Londres; Nova Iorque: Routledge.
Braidotti, Rosi (2011). Nomadic Theory: The Portable Rosi Braidotti. Nova Iorque: Columbia University Press.
Braidotti, Rosi (2019). Posthuman Knowledge. Cambridge: Polity Press, 2019.
Brito, Regina Pires de (2013). «Sobre Lusofonia». Verbum: Cadernos de Pós-Graduação, 5, 4-15.
Brum, Eliane (2024). «Eliane Brum, “correspondente de guerra” na Amazónia». Entrevista dada a Ana Cristina Pereira e Nino Ferreira Santos. Público, 31 outubro 2024, [online] [09 novembro 2024] <https://www.publico.pt/2024/10/31/azul/noticia/eliane-brum-correspondente-guerra-amazonia-2109911>.
Cadahia, Luciana; Coronel, Penas (2023). «The Department of Decolonialism». Jacobin, 16 abril 2023, [online] [02 novembro 2024] <https://jacobinlat.com/2023/04/the-department-of-decolonialism>.
Cuevas, Iván (2022). «Contra a Lusofonia». PGL, 26 febreiro 2022, [online] [03 novembro 2024] < https://pgl.gal/contra-a-lusofonia>.
Derrida, Jacques [1996] (2001). O Monolinguismo do Outro — ou a prótese de origem. Trad. de Fernanda Bernardo. Porto: Campo das Letras.
Evaristo, Jefferson; Barbosa de Farias Santos, Carla (2024). «Dimensões da lusofonia como política linguística». Confluência, 66, 251-264. https://doi.org/10.18364/rc.2024n66.1376
Freud, Siegmund (1930). Das Unbehagen in der Kultur. Viena: Internationaler Psychoanalytischer Verlag.
Gandini, Edoardo (2024). «Decolonizing Law: Language and anthropology in the Lusosphere». Pravovedenie, 68:1, 58-96. https://doi.org/10.21638/spbu25.2024.104
González Palau, Daniel (dir.); Guerra, Wesley Sá Teles (coord.) (2023). Especial Lusofonia — 15 Anos do OGALUS. Pontevedra: Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional.
Haraway, Donna J. (2016). Staying with the Trouble: Making Kin in the Chthulucene. Durham: Duke University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv11cw25q
Lois González, Rubén C.; Cancela Outeda, Celso (ed.) (2023). A percepción de Galicia desde Portugal e o mundo lusófono. Número especial de Tempo Exterior — Revista de Análise e Estudos Internacionais, xxiv(ii):47, 5-82.
Lourenço, Eduardo (1999). A Nau de Ícaro seguido de Imagem e Miragem da Lusofonia. Lisboa: Gradiva.
Martins, Moisés de Lemos (2014). «Língua Portuguesa, globalização e lusofonia». Neusa Barbosa Bastos (org.). Língua Portuguesa e Lusofonia. São Paulo: Educ - IP/PUC, 15-33.
Meirim, Joana (2021). «Camões sem C.ª». Ana Bela Almeida et al. (eds.). Quiosque Literário — aprender português com a literatura. Lisboa: Lidel, 211-213.
Merçon, Aline Bazzarella; Martins, Moisés de Lemos; Kleber, José dos Santos (2022). «Representações sociais da “Lusofonia” e as ambivalências da língua portuguesa». Revista Fragmentos de Cultura - Revista Interdisciplinar de Ciências Humanas, 32:2, 209-225. https://doi.org/10.18224/frag.v32i2.12236
Montero Küpper, Silvia (2021). «Zur Internationalisierung der galicischen Literatur durch Übersetzung. Überblick, Hintergründe und Kulturpolitik». Ute Barbara Schilly (ed.). Die internationale Rezeption der Literaturen Spaniens. Berlim: Frank & Timme, 189-220.
Montero Küpper, Silvia (2024). «Literatura traducida do galego (1975-2020)». Enciclopedia de traducción e interpretación (@ENTI), AIETI, [online] [10 novembro 2024] <https://doi.org/10.5281/zenodo.10944137>.
Mormul, Joanna (2021). «The Community of Portuguese Language Countries (CPLP) and the Luso-African identity». Politeja, 5:68, 193-215. https://doi.org/10.12797/Politeja.17.2020.68.10
Neves, Marco (2019). O Galego e o Português São a Mesma Língua? Perguntas portuguesas sobre o galego. Compostela: Através Editora.
Oliveira, Gilvan Müller de; Morello, Rosângela (2019). «La frontera como recurso: el bilingüismo portugués-español y el Proyecto de Escuelas Interculturales Bilingües de Frontera en el MERCOSUR (2005-2016)». Revista Iberoamericana de Educación, 81:1, 53-74. https://doi.org/10.35362/rie8113567
Pazos-Justo, Carlos; Botana Vilar, María Jesús; André, Gabriel (ed.) (2021). Galiza e(m) nós — Estudos para a compreensão do relacionamento cultural galego-português. Famalicão: Húmus.
Reimóndez, María (2024). A Casa do amo: Unha análise do discurso colonial e racista na literatura galega. Vigo: Xerais.
Ribeiro, António Pinto (2018). «Para acabar de vez com a lusofonia». Lusotopie — Recherches politiques internationales sur les espaces issus de l’histoire et de la colonisa-tion portugaises, xvii:2, 220-226. https://doi.org/10.1163/17683084-12341728
Rocha, João Cezar de Castro (ed.) (2013a). Lusofonia and its Futures. Número especial de Portuguese Literary & Cultural Studies, 25, 1-244.
Rocha, João Cezar de Castro (2013b). «Lusofonia—A Concept and Its Discontents». Portuguese Literary & Cultural Studies,25, 1-12. https://doi.org/10.62791/ebnfta42
Rodríguez, José Luís (2003). «Para umha Galiza plena na Lusofonia». A. S. Caldas et al. (ed.). Brasil: 500 anos depois. A Coruña: Deputación Provincial da Coruña, 291-303.
Samartim, Roberto; Pazos-Justo, Carlos (ed.) (2019). Portugal e(m) nós — Contributos para a compreensão do relacionamento cultural galego-português. Famalicão: Húmus.
Silvestre, Osvaldo Manuel (2008). «“A minha pátria é a língua portuguesa” (desde que a língua seja a minha)». Rosa María B. Goulart; Maria do Céu Fraga; Paulo Meneses (ed.). O trabalho da teoria: actas do Colóquio em Homenagem a Vítor Aguiar e Silva. Coimbra: Universidade de Coimbra, 231-239.
Siqueira, Elizabete Regina Almeida de; Queiroz, Edilene Freire de (2010). «O caldo cultural das identificações contemporâneas». Arquivos Brasileiros de Psicologia, 62:2, 38-51.
Tamen, Miguel (2012). «A lusofonia é uma espécie de colonialismo de esquerda». Entrevista dada ao Jornal i, 08 abril 2012, [online] [03 novembro 2024] <https://ionline.sapo.pt/2012/04/24/miguel-tamen-a-lusofonia-e-uma-especie-de-colonialismo-de--esquerda>.
Venâncio, Fernando (2015). «O passado galego do português». Grial: Revista Galega de Cultura, 53: 206, 89-95.
Venâncio, Fernando [2019] (2020). Assim nasceu uma língua / assi naceu ūa lingua — Sobre as origens do português. Lisboa: Guerra e Paz.
Venâncio, Fernando (2021). «A questão galega e o público português. uma experiência na internet (1998-2001)». Carlos Pazos-Justo et al. (ed.): Galiza e (m) Nós. Estudos para a compreensão do relacionamento cultural galego-português. Famalicão: Húmus, 171-190.
Articles més llegits del mateix autor/a
- Burghard Baltrusch, Antígona revisitada. Um estudo indispensável da autoria feminina em Portugal , Abriu: estudos de textualidade do Brasil, Galicia e Portugal: Núm. 2 (2013): Diálogos renacentistas entre Oriente y Occidente
- Burghard Baltrusch, «Mirem el silenci, aprenguem a escoltar». El transiberisme saramaguià i el debat ecocrític i decolonial , Abriu: estudos de textualidade do Brasil, Galicia e Portugal: Núm. 12 (2023): Saramago i el transiberisme
- Burghard Baltrusch, El poètic i el polític en la poesia gallega i portuguesa en l'actualitat. Estudis de cas , Abriu: estudos de textualidade do Brasil, Galicia e Portugal: Núm. 13 (2024): El poètic i el polític en l'actualitat: conflicte social i dialogismes (Galícia i Portugal)