La conservación-restauración del patrimonio mueble industrial: estudio del Sistema Territorial del Museo Nacional de la Ciencia y la Técnica de Cataluña (STMNACTEC)
Article Sidebar
Main Article Content
Algunos de los materiales de procedencia arqueológica reconocidos como patrimonio industrial no se identifican con los criterios académicos clásicos establecidos en cuanto a su conservación y restauración. Funcionalidad, obsolescencia y complejidad de materiales son algunas de las características que presentan. Esta heterogeneidad de materiales y de funciones crea muchas veces conflictos deontológicos y problemas difíciles de ser afrontados por el conservador-restaurador. El presente artículo trata sobre el proceso de recogida de información a través de un trabajo estadístico donde se intenta sistematizar los procesos de conservación y restauración, con la compilación de experiencias de todos los museos del Sistema Territorial del MNACTEC. Así, la gestión estadística y la interpretación de los datos extraídos mediante métodos de estadística descriptiva han permitido establecer y conocer cuáles son los problemas que hay que afrontar en cuanto a conservación preventiva, conservación curativa y restauración del patrimonio industrial, así como también dónde hay que incidir para elaborar protocolos de conservación preventiva y restauración que aborden estas particularidades.
Article Details

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución 4.0.
(c) Mercè Gual Via, 2025
ABTEM (2018). Guidelines for the Care of Larger and Working Historic Objectes. Londres: Collection Trust & Association of British Transport & Engineering Museums.
AIC (1994). Code of Ethics and Guidelines for Practice. Washington, DC: American Institute for Conservation of Historic and Artistic Works. Recuperat de https://www.culturalheritage.org/about-conservation/code-of-ethics [Consulta: 20 d’octubre de 2020].
AREZKI MELLAL, M. (2020). «Obsolescence: A review of the literature». Technology in Society, 63. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2020.101347
ARROYO, A.; GIMÉNEZ, M.; SÁNCHEZ, D. (2018). Conservación y restauración de patrimonio industrial. Madrid: Síntesis.
ASTHON, J.; HALLAM, D. (1990). «The conservation of functional objects: An ethical dilemma». AICCM Bulletin, 16. https://doi.org/10.1179/bac.1990.16.3.003
BALL, S. (2009). Larger & Working Objects: A guide to standards in their preservation and care. Londres: Collections Trust. Recuperat de https://collectionstrust.org.uk/wp-content/uploads/2017/01/Larger-and-working-objects-updated-003044.pdf [Consulta: 20 de setembre de 2020].
BARBANCHO, A. (1987). Estadística elemental moderna. Barcelona: Ariel.
BARCLAY, R. (1997). The Care of Historic Musical Instruments. Edimburg: Museums and Galleries Comission, Canadian Conservation Institute i CIMCIM.
BRANDI, C. (1988). Teoria de la restauració. Alianza Editorial. Obra original publicada 1963.
CASANELLES, E. (1996). «L’aportació dels museus de ciència i tècnica a la museologia». Revista Terme, 11, 12-14. Recuperat de https://raco.cat/index.php/Terme/article/view/40640 [Consulta: 23 de desembre de 2020].
CASANELLES, E. (2010). «Los muebles técnicos, industriales y científicos». A: Patrimonio Industrial y Paisaje: V Congreso sobre Patrimonio Industrial y de la Obra Pública en España. El Ferrol: TICCIH.
CASAS ANGUITA, J.; REPULLO LABRADOR, J.R.; DONADO CAMPOS, J. (2003). «La encuesta como técnica de investigación: Elaboración de cuestionarios y tratamiento estadístico de los datos (I)». Atención Primaria, 31(8), 527-538. https://doi.org/10.1016/S0212-6567(03)70728-8
CCI (2024). «Modern Materials and Industrial Machinery». CCI Notes. Recuperat de https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/conservation-preservation-publications/canadian-conservation-institute-notes.html [Consulta: 30 de juliol de 2024].
CERDÀ, M. (2008). Arqueologia industrial. València: Publicacions de la Universitat de València.
DIVERSOS AUTORS (2007). «Plan nacional de Patrimonio Industrial». Bienes Culturales: Revista del Instituto de Patrimonio Histórico Español, 7. Madrid: Ministerio de Cultura.
DIVERSOS AUTORS (2016). Guia de gestión de riesgos para el patrimonio museológico. Canadà: ICC-ICCROM. Recuperat de https://www.iccrom.org/sites/default/files/2018-01/guia_de_gestion_de_riesgos_es.pdf [Consulta: 3 de gener de 2021].
DIVERSOS AUTORS (2019). Guia para la elaboración e implantación de Planes de Conservación Preventiva. Madrid: IPCE. Recuperado de https://es.calameo.com/books/00007533531922e9ec8e8 [Consulta: 3 de gener de 2021].
GALINDO, J.; DELCLÓS, X. (2014). «El patrimonio paleontológico en los museos y colecciones visitables de Cataluña: Evaluación de su gestión». Boletín de la Real Sociedad Española de Historia Natural, Sección Aula, Museos y Colecciones, I, 1-17. Recuperat de http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream/2445/54124/1/641199.pdf [Consulta: 20 de desembre de 2020].
GIL ESTALLO, A. J. (2019). Estadística descriptiva. Introducció a l’anàlisi de dades. Universitat Oberta Catalunya.
GUAL VIA, M. (2020). Presentació de la política d’intervenció del MNACTEC [Vídeo] (23 de desembre). Recuperat de https://www.youtube.com/watch?v=YPC4nJObUFE [Consulta: 2 de gener de 2020].
HALLAM, D. (2007). «Ethical and philosophical issues of operating of functional objects: A developing approach». A: Big Stuff 2007: Proceedings of the International Conference. Bochum, Alemanya, 38-43. Recuperat de https://www.bergbaumuseum.de/fileadmin/forschung/vortraege_und_tagungen/big-stuff-2017/dbm-bigstuff2007-reader.pdf [Consulta: 3 de gener de 2021].
HALLAM, D.; GREINER, A.; BRUNOT, M. (2019). Significance, Risk and the Maintenance of Engineering and Industrial Objects: A Continuing Conversation. Recuperat de https://bigstuff.omeka.net/items/show/79 [Consulta: 15 de desembre de 2020].
HALLAM, D.; THURROWGOOD, D.; OGILVIE, C. (2014). Corrosion, wear and corrosive wear: The story of lubrication systems in large technology object storage and use. Canberra: Australian War, 1-9. Recuperat de https://bigstuff.omeka.net/items/show/65 [Consulta: 5 de desembre de 2020].
HERNÁNDEZ MARTÍNEZ, A. (1999). Documentos para la historia de la restauración. Saragossa: Universidad de Zaragoza.
ICOM-CC (2008). Terminología para definir la conservación del patrimonio cultural tangible. 15a Conferència Triennal dels membres de l’ICOM-CC. Nova Delhi, del 22 al 26 de setembre de 2008.
ICOMOS (1994). The Nara Document on Authenticity. Recuperat de http://www.icomos.org/charters/nara-e.pdf
ICOMOS (2013). The Burra Charter: The Australia ICOMOS Charter for Places of Cultural Significance. Recuperat de http://australia.icomos.org/wp-content/uploads/The-Burra-Charter-2013-Adopted-31.10.2013.pdf
LLAMAS PACHECO, R. (2014). Arte contemporáneo y restauración, o cómo investigar entre lo material, lo esencial y lo simbólico. Madrid: Tecnos.
LÓPEZ ROLDÁN, P.; FACHELLI, S. (2015). Metodología de la investigación social cuantitativa. Bellaterra: UAB, 1-12. Recuperat de https://ddd.uab.cat/record/129382 [Consulta: 20 de desembre de 2020].
MICHALSKY, S. (1994). «A systematic approach to preservation: description and integration with other museum activities». Studies in Conservation, 39(sup2), 8-11. https://doi.org/10.1179/sic.1994.39.Supplement-2.8
MICHALSKY, S.; GRATTAN, D. (2018). Soins généraux et conservation préventive. Gouvernement du Canada. Recuperat de https://www.canada.ca/fr/institut-conservation/services/conservation-preventive/directives-environnement-musees/soins-generaux-conservation-preventive.html [Consulta: 7 de gener de 2025].
MNACTEC (2020). Definició i organització funcional, conceptual i administrativa del Sistema Territorial del MNACTEC. Barcelona: Generalitat de Catalunya. Departament de Cultura. Recuperat de https://mnactec.cat/documents-mnactec/Definicio-i-organitzacio-Sistema-Territorial.pdf [Consulta: 4 de gener de 2021].
MUÑOZ VIÑAS, S. (2004). Teoría contemporánea de la restauración. Madrid: Síntesis.
NEWEY, H. (2000). «Conservation and the preservation of scientific and industrial collections». Studies in Conservation, 45(sup1), 137-139. https://doi.org/10.1179/sic.2000.45.Supplement-1.137
PARDO ABAD, C. J. (2004). «La reutilización del patrimonio industrial como recurso turístico: Aproximación geográfica al turismo industrial». Treballs de la Societat Catalana de Geografia, 57, 7-32. Recuperat de https://www.raco.cat/index.php/TreballsSCGeografia/article/view/10480/331651 [Consulta: 5 de desembre de 2020].
PERARNAU I LLORENS, J. (1998). «El paper del Museu de la Ciència i de la Tècnica de Catalunya en la difusió dels coneixements cientificotècnics». A: Actes de les IV Trobades d’Història de la Ciència i de la Tècnica. Barcelona: Societat Catalana d’Història de la Ciència i de la Tècnica, 641-646.
PYE, E. (2016). «Challenges of conservation: Working objects». Science Museum Journal, 6, 1-26. https://dx.doi.org/10.15180/160608
RIX, M. (1967). Industrial archaeology. Londres: Historical Association.
TEIXEIRA, S. (2022). «Nova Museologia: Aspectos históricos e características». Cadernos do Centro de Organização da Memória Sócio-Cultural do Oeste de Santa-Catarina-CEOM, 35(56), 87-97.
THE INTERNATIONAL COMMITTEE FOR THE CONSERVATION OF THE INDUSTRIAL HERITAGE (2003). Carta De Nizhny Tagil Sobre El Patrimonio Industrial. Recuperat de https://ticcih.org/wp-content/uploads/2013/04/NTagilSpanish.pdf
WAIN, A. (2017). «The Importance of Movement and Operation as Preventive Conservation Strategies for Heritage Machinery». Journal of American Institute for Conservation, 56(2), 81-95. https://doi.org/10.1080/01971360.2017.1326238