Ús de la tecnologia i de la intel·ligència artificial generativa per part dels traductors literaris a Espanya: un estudi mitjançant enquesta sobre els usos, percepcions i actituds

Main Article Content

Laura Noriega-Santiáñez
Gloria Corpas Pastor

Aquest article presenta una visió general de l’ús de la tecnologia entre els traductors literaris professionals a Espanya. Tanmateix, n’exposa les actituds i experiències quant a la tecnologia i la intel·ligència artificial generativa (GenAI), així com les perspectives en la indústria. Per últim, pondera els beneficis i les preocupacions associats a l’ús de la GenAI per a la traducció literària.

Paraules clau
traducció literària, intel·ligència artificial generativa, traductors literaris professionals, actitut tecnològica, experiència tecnològica, perspectives de la intel·ligència artificial, qüestionari

Article Details

Com citar
Noriega-Santiáñez, Laura; Corpas Pastor, Gloria. «Ús de la tecnologia i de la intel·ligència artificial generativa per part dels traductors literaris a Espanya: un estudi mitjançant enquesta sobre els usos, percepcions i actituds». Tradumàtica: traducció i tecnologies de la informació i la comunicació, 2025, núm. 23, p. 137-64, doi:10.5565/rev/tradumatica.505.
Referències

Amini, Mansour; Ravindran, Latha; Lee, Kam-Fong (2024). Implications of Using AI in Translation Studies: Trends, Challenges, and Future Direction. Asian Journal of Research in Education and Social Sciences, v. 6 n. 1, pp. 740–754. <https://doi.org/10.55057/ajress.2024.6.1.67>. [Accessed: 20251217].

Bowker, Lynne (2020). Translation technology and ethics. In: Koskinen, Kaisa; Pokorn, Nike K. (eds.). The Routledge Handbook of Translation and Ethics. London; New York: Routledge, pp. 262-278. <https://doi.org/10.4324/9781003127970-20>. [Accessed: 20251217].

Boase-Beier, Jean; Fisher, Lina; Furukawa, Hiroko (eds.). (2018). The Palgrave Handbook of Literary Translation. 1st ed. Cham: Palgrave Macmillan.

Corpas Pastor, Gloria; Bautista Zambrana, María del Rosario; Hidalgo-Ternero, Carlos Manuel (eds.). (2021). Sistemas fraseológicos en contraste: enfoques computacionales y de corpus. Granada: Comares.

Corpas Pastor, Gloria; Noriega-Santiáñez, Laura (2024). Human versus Neural Machine Translation Creativity: A Study on Manipulated MWEs in Literature. Information, v. 15, n. 9. <https://doi.org/10.3390/info15090530>. [Accessed: 20251217].

Daems, Joke (2022). Dutch literary translators' use and perceived usefulness of technology: The role of awareness and attitude. In: Hadley, James Luke; Taivalkoski-Shilov, Kristiina; Teixeira, Carlos S. C.; Antonio Toral (eds.). Using Technologies for Creative-Text Translation. Abingdon, Oxon; New York: Routledge, pp. 44-65.

DeClercq, Christophe; Van Egdom, Gys-Walt (2023). No More Buying Cats in a Bag? Literary Translation in the Age of Language Automation. Revista Tradumàtica: tecnologies de la traducció, n. 21, pp. 49–62. <https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.407>. [Accessed: 20251217].

Dimitroulia, Titika (2022). Corpora and Literary Translation. In Moratto, Riccardo; Li, Defeng (eds.) Advances in Corpus Applications in Literary and Translation Studies. 1st edition. Abingdon, Oxon; New York: Routledge, pp. 103-118.

European Commission (2024). Language Technologies. <https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/language-technologies> [Accessed: 20251217].

European Writers’ Council (2024). EWC TENGAI Principles: Ten Principles for Regulating Generative AI. <https://europeanwriterscouncil.eu/ewc-tengai-principles/>. [Accessed: 20251217].

Federación de Gremios de Editores de España (2025). Hábitos de lectura y compra de libros en España: principales resultados. <https://www.lamoncloa.gob.es/serviciosdeprensa/notasprensa/cultura/Documents/2025/220125-lectura-ocio-espana.pdf>. [Accessed: 20251217].

Guerberof-Arenas, Ana; Toral, Antonio (2022). Creativity in translation: Machine translation as a constraint for literary texts. Translation Spaces, v. 11, n. 2., pp. 184-212. <https://doi.org/10.1075/ts.21025.gue>. [Accessed: 20251217].

Hurtado Albir, Amparo (2011). Traducción y traductología: introducción a la traductología. 5.ª ed. rev. Madrid: Cátedra.

Joseph, Tom (2024). AI in publishing: VBK’s experiment with automated book translations. Crux Digits (November 18). <https://www.cruxdigits.nl/blog/ai-in-publishing-vbks-experiment-with-automated-book-translations>. [Accessed: 20251217].

Kenny, Dorothy; Winters, Marion (2020). Machine Translation, Ethics and the Literary Translator’s Voice. Translation Spaces, v. 9, n. 1, pp. 123-149. <https://doi.org/10.1075/ts.00024.ken> [Accessed: 20250206].

Li, Bo (2023). Ethical Issues for Literary Translation in the Era of Artificial Intelligence. Babel: Revue Internationale de la Traduction, v. 69, n. 4, pp. 529–545. <https://doi.org/10.1075/babel.00334.li>. [Accessed: 20251217].

Li, Qi (2024). Bridging Languages: The Potential and Limitations of AI in Literary Translation: A Case Study of the English Translation of A Pair of Peacocks Southeast Fly. Advances in Humanities Research, v. 8, pp. 1–7. <https://doi.org/10.54254/2753-7080/8/2024091>. [Accessed: 20251217].

Magadán-Díaz, Marta; Rivas-García, Jesús I. (2018). Digitization and Business Models in the Spanish Publishing Industry. Publishing Research Quarterly, v. 34, pp. 333–346. <https://doi.org/10.1007/s12109-018-9593-0>. [Accessed: 20251217].

Magadán-Díaz, Marta; Rivas-García, Jesús I. (2020). The Publishing Industry in Spain: A Perspective Review of Two Decades of Transformation. Publishing Research Quarterly, v. 36, pp. 335–349. <https://doi.org/10.1007/s12109-020-09746-w>. [Accessed: 20251217].

Magadán-Díaz, Marta; Rivas-García, Jesús I. (2025). Between tradition and innovation: A comparative analysis of the publishing industry in Spain and France in the digital age. International Journal of Cultural Policy, pp. 1–20. <https://doi.org/10.1080/10286632.2025.2468487>. [Accessed: 20251217].

Matusov, Evgeny (2019). The Challenges of Using Neural Machine Translation for Literature. In: Hadley, James; et al. (eds.). Proceedings of the Qualities of Literary Machine Translation. European Association for Machine Translation. pp. 10-19. <https://aclanthology.org/W19-7302.pdf>. [Accessed: 20251217].

Mikolič Južnič, Tamara; Moe, Marija Zlatnar; Žigon, Tanja (2021). Literary Translators for Languages of Low Diffusion: Market Needs and Training Challenges in Slovenia. The Interpreter and Translator Trainer, v. 15, n. 2, pp. 243–259. <https://doi.org/10.1080/1750399X.2020.1868174>. [Accessed: 20251217].

Ministerio de Cultura [España] (2023). Estadística de la edición española de libros con ISBN 2023. <https://www.cultura.gob.es/dam/jcr:b25857ff-408a-4ecd-a149-fdadff6b2d1e/estadistica-de-la-edicion-espanola-de-libros-con-isbn-2023.pdf>. [Accessed: 20251217].

Ministerio de Cultura [España]. (2025). Barómetro de hábitos de lectura y compra de Libros 2024. <https://www.cultura.gob.es/en/actualidad/2025/01/250122-barometro-habitos-lectura.html>. [Accessed: 20251217].

Ministerio para la Transformación Digital y de la Función Pública [España] (2023). Tecnologías del Lenguaje. <https://plantl.digital.gob.es/tecnologias-lenguaje/Paginas/tecnologias-lenguaje.aspx>. [Accessed: 20251217].

Moorkens, Joss (2022). Ethics and machine translation. In: Kenny, Dorothy (ed.). Machine Translation for Everyone: Empowering Users in the Age of Artificial Intelligence. Berlin: Language Science Press, pp. 121-140.

Moorkens, Joss; Toral, Antonio; Castilho, Sheila; Way, Andy (2018). Translators’ Perceptions of Literary Post Editing using Statistical and Neural Machine Translation. Translation Spaces, v. 7, n. 2. <https://doi.org/10.1075/ts.18014.moo>. [Accessed: 20251217].

Noriega-Santiáñez, Laura (2024). Traducción literaria en la era digital: propuesta didáctica de autoevaluación con inteligencia artificial. In: Corpas Pastor, Gloria; Veredas Navarro, Francisco Javier (eds.). Tecnologías Lingüísticas Multilingües. Desarrollos actuales y transición digital. Granada: Comares, pp. 277-298. [Accessed: 20251217].

Noriega-Santiáñez, Laura (2025) Forthcoming. Technology across Interpreting Phases: A Comparative Study among Professionals and Students. In: Corpas Pastor, Gloria; Hidalgo-Ternero, Carlos Manuel (eds.). Perspectives on Technology and Interpreting: Advances in Automation and Artificial Intelligence. 1st ed. Abingdon, Oxon; New York: Routledge.

Noriega-Santiáñez, Laura; Corpas Pastor, Gloria (2023a). La traducción del género fantástico mediante corpus y otros recursos tecnológicos: a propósito de “The City of Brass”. Moenia: Revista. Lucense de Lingüística y Literatura, v. 29, pp. 1–30. <https://doi.org/10.15304/moenia.id8491>. [Accessed: 20251217].

Noriega-Santiáñez, Laura; Corpas Pastor, Gloria (2023b). Machine vs Human Translation of Formal Neologisms in Literature: Exploring E-tools and Creativity in Students. Revista Tradumàtica: tecnologies de la traducció, n. 21, pp. 233–264. <https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.338>. [Accessed: 20251217].

Nurminen, Mary; Koponen, Maarit (2020). Machine Translation and Fair Access to Information. Translation Spaces, v. 9, n. 1, pp. 150–169. <https://doi.org/10.1075/ts.00025.nur>. [Accessed: 20251217].

Okulska, Inez; Jastrzębski, Borys; Zdancewicz, Agnieszka (2025). Generative AI Adoption: The Report, v. 1. Campus AI. <https://generativerevolution.ai/wp-content/uploads/2025/04/GenerativeAI_Adoption_The_Report.pdf>. [Accessed: 20251217].

Rivas Ginel, María Isabel; Moorkens, Joss (2024). A year of ChatGPT: translators’ attitudes and degree of adoption. Revista Tradumàtica: tecnologies de la traducció, n. 22, pp. 258–275. <https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.369>. [Accessed: 20251217].

Rothwell, Andrew; Moorkens, Joss; Fernández-Parra, M., Drugan, Joanna; Austermuehl, Frank (eds.). (2023). Translation Tools and Technologies. London: Routledge. <https://doi.org/10.4324/9781003160793>. [Accessed: 20251217].

Ruffo, Paola (2018). Human-Computer Interaction in Translation: Literary Translators on Technology and Their Roles. In: Proceedings of the 40th Conference Translating and the Computer, ASLING, pp. 127–131. [Accessed: 20251217].

Ruffo, Paola (2022). Collecting literary translators and narratives: Towards a new paradigm for technological innovation in literary translation. In: Hadley, James Luke; Taivalkoski-Shilov, Kristiina; Teixeira, Carlos S.C.; Toral, Antonio (eds.). Using Technologies for Creative-Text Translation. Abingdon, Oxon; New York: Routledge, pp. 19-39.

Ruffo, Paola; Daems, Joke; Macken, Lieve (2024). Measured and Perceived Effort: Assessing Three Literary Translation Workflows. Revista Tradumàtica: tecnologies de la traducció, n. 22, pp. 238–257. <https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.378>. [Accessed: 20251217].

Ruokonen, Minna; Salmi, Leena (2024). Finnish Literary Translators’ Use of Translation Technology and Tools: Processes, Profiles, and Purposes. MikaEL, v. 17, n. 1, pp. 138-154. <https://doi.org/10.61200/mikael.136432>. [Accessed: 20251217].

Ryzkho, Olena; Krainikova, Tetiana; Vodolazka, Svitlana; Sokolova, Kateryna (2024). Generative AI changes the book publishing industry: Re engineering of business processes. Communication & Society, v. 37, n. 3, pp. 255–271. <https://doi.org/10.15581/003.37.3.255-271>. [Accessed: 20251217].

Sahin, Mehmet; Gürses, Sabri (2021). English-Turkish Literary Translation Through Human Machine Interaction. Revista Tradumàtica: technologies de la traducció, n. 19, pp. 171-203. <https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.284>. [Accessed: 20251217].

Salani, Justin; Tapfuma, Mass Masona (2025). Artificial intelligence transforming the publishing industry: A case of the book sector in Africa. Frontiers in Research Metrics and Analytics, v. 10. <https://doi.org/10.3389/frma.2025.1504415>.[ Accessed: 20251217].

Sánchez-Gijón, Pilar (2022). Neural machine translation and the indivisibility of culture and language. FORUM. Revue internationale d’interprétation et de traduction = International Journal of Interpretation and Translation, v. 20, n. 2, pp. 357–367. <https://doi.org/10.1075/forum.00025.san>. [Accessed: 20251217].

Sharofova, Shakhnoza (2024). From Bots To Books: Understanding The Intersection Of Ai And Literary Translation. (2024). American Journal of Interdisciplinary Research and Development, 26, 68-75. <https://ajird.journalspark.org/index.php/ajird/article/view/1035>. [Accessed: 20251217].

Škobo, Milena Z.; Petričević, Vedran D. (2023). Navigating the Challenges and Opportunities of Literary Translation in the Age of AI: Striking a Balance Between Human Expertise and Machine Power. Društvene i humanističke studije, v. 2, n. 23, pp. 317–336. <https://10.51558/2490-3647.2023.8.2.317>. [Accessed: 20251217].

Slessor, Stephen (2019). Tenacious Technophobes or Nascent Technophiles? A Survey of the Technological Practices and Needs of Literary Translators. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, v. 28, n. 2, pp. 238–252. <https://doi.org/10.1080/0907676X.2019.1645189>. [Accessed: 20251217].

Taivalkoski-Shilov, Kristiina (2018). Ethical issues regarding machine (-assisted) translation of literary texts. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, v. 27, n. 5, pp. 689–703. . [Accessed: 20251217].

Tang, Jih-Hsin (2024). Investigating the driving factors of the use of generative AI among college students. In: Cheng, YP; et al. (eds.). Innovative Technologies and Learning (ICITL 2024). Cham: Springer, pp. 224–230. <https://doi.org/10.1007/978-3-031-65884-6_23>. [Accessed: 20251217].

Tomasena, José M. (2019). Negotiating Collaborations: BookTubers, the Publishing Industry, and YouTube’s Ecosystem. Social Media + Society, v. 5, n. 4. <https://doi.org/10.1177/2056305119894004>. [Accessed: 20251217].

Toral, Antonio; Way, Andy (2014). Is Machine Translation Ready for Literature? In: Proceedings of Translating and the Computer 36. ASLING, pp. 174–176. <https://aclanthology.org/2014.tc-1.23/>. [Accessed: 20251217].

Toral, Antonio; Way, Andy (2015). Machine-Assisted Translation of Literary Text: A Case Study. Translation Spaces, v. 4, n. 2, pp. 240-267 <https://doi.org/10.1075/ts.4.2.04tor>. [Accessed: 20251217].

Toral, Antonio; Way, Andy (2018). What level of quality can neural machine translation attain on literary text?. In: Moorkens, Joss; Castilho, Sheila; Gaspari, Federico; Doherty, Stephen (eds.). Translation Quality Assessment: From Principles to Practice. Berlin: Springer, pp. 263–287. <https://doi.org/10.48550/arXiv.1801.04962>. [Accessed: 20251217].

Van Egdom, Gys-Walt; Kosters, Onno; DeClercq, Christophe (2023). The Riddle of (Literary) Machine Translation Quality: Assessing Automated Quality Evaluation Metrics in a Literary Context. Revista Tradumàtica; technologies de la Traducció,. n. 21, pp. 129–159. <https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.345>. [Accessed: 20251217].

Voigt, Rob; Jurafsky, Dan (2012). Towards a Literary Machine Translation: The Role of Referential Cohesion. In: Elson, David; et al. (eds.). Workshop on Computational Linguistics for Literature. Montreal: Association for Computational Linguistics, pp. 18–25.

Way, Andy; Rothwell, Andrew; Youdale, Roy (2023). Why more Literary Translators should embrace Translation Technology. Revista Tradumàtica: technologies de la Traducció, n. 21, pp. 87–102. <https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.344>. [Accessed: 20251217].

Wiggins, Dion (2024). The Great Conflation: How AI hype is masking everything else in business and tech (July 23). <https://www.linkedin.com/pulse/great-conflation-how-ai-hype-masking-everything-else-business-dion-8m0ec/>. [Accessed: 20251217].

Youdale, Roy (2020). Digital Translation Tools: Can Artificial Intelligence Help Literary Translators? Goethe-Institut. <https://www.goethe.de/ins/gb/en/kul/lue/ail/21967545.html>. [Accessed: 20251217].

Youdale, Roy; Rothwell, Andrew (2022). Computer-Assisted Translation (CAT) Tools, Translation Memory, and Literary Translation. In: Deane-Cox, Sharon; Spiessens, Anneleen (eds.). The Routledge Handbook of Translation and Memory. 1st ed. London: Routledge, pp. 381-402. <https://doi.org/10.4324/9781003273417>. [Accessed: 20251217].

Zajdel, Alicja (2022). Catching the meaning of words: Can Google Translate convey metaphor?. In: Hadley, James Luke; Taivalkoski-Shilov, Kristiina; Teixeira, Carlos S. C.; Toral, Antonio (eds.). Using Technologies for Creative-Text Translation. Abingdon, Oxon; New York: Routledge, pp 116-138.

Zhang, Wenkang; Li, Albert W.; Wu, Chenze (2025). University students’ perceptions of using generative AI in translation practices. Instructional Science, v. 53, pp. 633–655. <https://doi.org/10.1007/s11251-025-09705-y>. [Accessed: 20251217].

Zubillaga, Naroa; Sanz, Zuriñe; Uribarri, Ibon (2015). Building a trilingual parallel corpus to analyse literary translations from German into Basque. In: Fantinuoli, Claudio; Zanettin, Federico (eds.). New Directions in Corpus-Based Translation Studies. Berlin: Language Science Press, pp. 71-92.