Els límits de la (im)mobilitat. Repensar les migracions tenint en compte les múltiples crisis
Article Sidebar
Main Article Content
En aquesta introducció es presenta una anàlisi de l'estat de la qüestió dels debats sociològics entorn de les principals teories contemporànies sobre la mobilitat, la immobilitat i la migració. Es parteix d'una anàlisi que té en compte tant el gir a la mobilitat proposat per Mimi Sheller i John Urry, com les aportacions de la perspectiva transnacional als estudis migratoris, per recentrar la mobilitat en la disciplina de la sociologia i, en particular, en les ciències socials. Aquest exercici teòric es realitza amb el rerefons de la intersecció o articulació explicativa de les múltiples crisis contemporànies i entenent que la manera de rescatar l'estudi de la mobilitat per a la sociologia parteix d'entendre que aquesta està travessada per processos d'estratificació social.
Es realitza, a més, una síntesi de les principals contribucions al debat sobre les qüestions de mobilitat i immobilitat en l'àmbit de la sociologia de les migracions. A més, s'hi incorpora una reflexió entorn del paper de les diferents crisis (especialment, la recessió econòmica de 2008, el Brexit i la pandèmia per COVID-19) en la comprensió dels processos de mobilitat i immobilitat i la seva anàlisi per part tant de la sociologia com dels estudis migratoris. Finalment, es revisen les aportacions de cadascun dels articles inclosos en aquest monogràfic al debat acadèmic sobre mobilitat/immobilitat.
Article Details

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement-NoComercial 4.0.
(c) Antía Pérez-Caramés, Belén Fernández-Suárez, 2024
Antía Pérez-Caramés, Universitat de la Corunya. Equipo de Sociología de las Migraciones Internacionales (ESOMI).
Doctora en Sociología por la Universidade da Coruña, Profesora Contratada Doctora en la Universidade da Coruña y miembro del Equipo de investigación en Sociología de las Migraciones Internacionales (ESOMI). Sus líneas de investigación se centran en los procesos migratorios en España, el asociacionismo migrante y los cuidados.
Arriola Vega, Luis Alfredo and Coraza de los Santos, Enrique (2022). “Introduction: At the Crisis-Migration Crossroads: Scope and Limits”. In: Coraza de los Santos, Enrique and Arriola Vega, Luis Alfredo (eds.). Crises and Migration. Latin American Societies. New York: Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-07059-4_1
Bauman, Zygmunt (1999). “Turistas y vagabundos”. In: Bauman, Zygmunt. La globalización. Consecuencias Humanas: 103–133. Mexico: Fondo de Cultura Económica.
Bélanger, Danièle y Silvey, Rachel (2020). “An Im/mobility turn: power geometries of care and migration”. Journal of Ethnic and Migration Studies, 46(16): 3423–3440. https://doi.org/10.1080/1369183X.2019.1592396
Bergman-Rosamond, Annika; Gammeltoft-Hansen, Thomas; Hamza, Mo; Hearn, Jeff; Ramasar, Vasna and Rydstrom, Helle (2022). “The case for Interdisciplinary Crisis Studies”. Global Discourse. An interdisciplinary journal of current affairs, 12(3-4): 465–486. https://doi.org/10.1332/204378920X15802967811683
Bermudez, Anastasia and Roca, Beltrán (2024). “The impact of intersecting crises on recent intra-EU mobilities: The case of Spaniards in the UK and Germany”. International Migration, 62(4): 145–159. https://doi.org/10.1111/imig.13266
Boese, Martina; Moran, Anthony and Mallman, Mark (2021). “Re-examining Social Mobility: Migrants’ Relationally, Temporally, and Spatially Embedded Mobility Trajectories”. Sociology, 56(2): 351–368. https://doi.org/10.1177%2F00380385211033455
Boletsi, Maria; Houwen, Janna and Minnard, Liesbeth (2020). “Introduction: From Crisis to Critique”. In: Boletsi, Maria; Houwen, Janna and Minnaard, Liesbeth (eds.). Languages of Resistance, Transformation and Futurity in Mediterranean Crisis-Scapes: 1–24. New York: Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-36415-1_1
Bourdin, Alain (2005). “Les mobilités et le programme de la sociologie”. Cahiers Internationaux de Sociologie, 118: 5–21. https://doi.org/10.3917/cis.118.0005
Carastathis, Anna; Spathopoulou, Aila and Tsilimpounidi, Myrto (2018). “Crisis, What Crisis? Immigrants, Refugees, and Invisible Struggles”. Refuge, 34(1): 29–38. https://doi.org/10.7202/1050852ar
Carling, Jørgen (2001). Aspiration and ability in international migration. Cape Verdean experiences of mobility and immobility. Dissertations & Theses No. 5/2001. Available at: https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/32655/1/dt2001.05.carling.pdf [Accessed on 8 August 2024].
Carling, Jørgen (2002). “Migration in the age of involuntary immobility: theoretical reflections and Cape Verdean experiences”. Journal of Ethnic and Migration Studies, 28(1): 5–42. https://doi.org/10.1080/13691830120103912
Carling, Jørgen and Schewel, Kerilyn (2017). “Revisiting aspiration and ability in international migration”. Journal of Ethnic and Migration Studies, 44(6): 945–963. https://doi.org/10.1080/1369183X.2017.1384146
Cass, Noel; Shove, Elizabeth and Urry, John (2005). “Social Exclusion, Mobility and Access”. The Sociological Review, 53(3): 539–555. https://doi.org/10.1111%2Fj.1467-954X.2005.00565.x
Castles, Stephen (1998). The Age of Migration. London: Macmillan Press.
Chan, Carol (2017). “In between leaving and being left behind: mediating the mobilities and immobilities of Indonesian non-migrants”. Global Networks, 17(4): 554–573. https://doi.org/10.1111/glob.12161
Chao, Luca; Alejo, Antonio and Giner-Monfort, Jordi (2024): “Españoles en el Reino Unido. El impacto del Brexit: flujos, consecuencias y narrativas”. Papers, 109(4), e3279. https://doi.org/10.5565/rev/papers.3279
Clarke, John (2022). “Crisis and Change. The Contested Politics of Constructing Crises”. In: Ballard, Richard and Barnett, Clive (eds.). The Routledge Handbook of Social Change. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351261562
Cloquell Lozano, Alexis and Lacomba Vázquez, Joan (2016). “El transnacionalismo revisitado: Aportes y límites de una teoría de alcance intermedio para el estudio de las migraciones”. Revista española de Sociología, 25(2): 227–240. Available at: https://recyt.fecyt.es/index.php/res/article/view/65539 [Accessed on 8 August 2024].
Cortés, Almudena and Barbosa, Fernando (2024). “Being an au pair in London: Young Spanish women’s employment trajectories and strategies in regimes of gender and precariousness”. Papers, 109(4), e3287. https://doi.org/10.5565/rev/papers.3287
Cresswell, Tim (2010). “Towards a Politics of Mobility”. Environment and Planning D: Society and Space, 28(1): 17–31. https://doi.org/10.1068%2Fd11407
Diken, Bülent (2018) “Migration, the sociology of mobility, and critical theory”. In: Jensen, Ole B.; Kesselring, Sven and Sheller, Mimi (eds). Mobilities and Complexities: 19–25. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429470097
Dines, Nick; Montagna, Nicola and Vacchelli, Elena (2018). “Beyond Crisis Talk: Interrogating Migration and Crisis in Europe”. Sociology, 52(3): 439–447. https://doi.org/10.1177/0038038518767372
Faist, Thomas (2013). “The mobility turn: a new paradigm for the social sciences?”. Ethnic and Racial Studies, 36(11): 1637–1646. https://doi.org/10.1080/01419870.2013.812229
Favell, Adrian and Recchi, Ettore (2011). “Social Mobility and Spatial Mobility.” In: Favell, Adrian and Guiraudon, Virginie (eds.). Sociology of the European Union: 50–75. London: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-0-230-34390-0_3
Fernández-Suárez, Belén; Capote Lama, Alberto and Vázquez Silva, Iria (2024). “De las migraciones líquidas al arraigo: Proyectos de anclaje en destino en la reciente emigración española a Europa”. Papers, 109(4), e3290. https://doi.org/10.5565/rev/papers.3290
Freeden, Michael (2017). “Crisis? How Is That a Crisis?!: Reflections on an Overburdened World”. Contributions to the History of Concepts, 12(2): 12–28. https://www.jstor.org/stable/26876096
Glick Schiller, Nina and Salazar, Noel B. (2013). “Regimes of Mobility across the Globe”. Journal of Ethnic and Migration Studies, 39(2): 183–200. https://doi.org/10.1080/1369183X.2013.723253
Goldthorpe, John H. (2013). “Understanding – and Misunderstanding – Social Mobility in Britain: The Entry of the Economists, the Confusion of Politicians and the Limits of Educational Policy”. Journal of European Social Policy, 43(3): 431–450. https://doi.org/10.1017/S004727941300024X
Graham, Hannah (2020). “Hysteresis and the sociological perspective in a time of crisis”. Acta Sociologica, 63(4): 450–452. https://doi.org/10.1177/0001699320961814
Guizardi, Menara Lube (2018). “The Age of Migration Crisis”. Tempo, 25(3): 577–598. https://doi.org/10.1590/TEM-1980-542X2019v250303
Harris, Dylan M. (2023). “Stories, crisis, and meaning-making: storying possibility and community in the terrain of cultural struggle”. Cultural Geographies, 31(1): 33–46. https://doi.org/10.1177/14744740221147550
Jayasuriya, Kanishka (2023). “Polycrisis or crisis of capitalist social reproduction”. Global Social Challenges Journal, 2(2): 203-211. https://doi.org/10.1332/KNJY6381
Kaufmann, Vincent (2010). “Mobile social science: creating a dialogue among the sociologies”. The British Journal of Sociology, 61(s1): 367-72. https://doi.org/10.1111%2Fj.1468-4446.2009.01294.x
Kaufmann, Vincent (2003). Re-Thinking Mobility. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315244303
Kaufmann, Vincent (2014). “Mobility as a Tool for Sociology”. Sociologica, 1. https://doi.org/10.2383/77046
Kivisto, Peter (2016). “Historians and sociologists debate transnationalism”. In: Bayor, Ronald H. (ed.), The Oxford Handbook of American Immigration and Ethnicity: 398–415. New York: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199766031.013.023
Lawrence, Michael; Homer-Dixon, Thomas; Janzwood, Scott; Rockstöm, Johan; Renn, Ortwin and Donges, Jonathan F. (2024). “Global polycrisis: the causal mechanisms of crisis entanglement”. Global Sustainability, 7(e6). https://doi.org/10.1017/sus.2024.1
Martín Artiles, Antonio; López-Roldán, Pedro and Molina, Óscar (2011). “Movilidad ascendente de la inmigración en España: ¿asimilación o segmentación ocupacional?” Papers, 96(4): 1335–1362. https://doi.org/10.5565/rev/papers/v96n4.225
Masanet-Ripoll, Erika and Ingellis, Anna Giulia (2024). “Las políticas de retorno de migrantes del Gobierno valenciano en el contexto de recuperación de la Gran Recesión”. Papers, 109(4), e3286. https://doi.org/10.5565/rev/papers.3286
Mata-Codesal, Diana (2015). “Ways of Staying Put in Ecuador: Social and Embodied Experiences of Mobility-Immobility Interactions”. Journal of Ethnic and Migration Studies, 41(14): 2274–2290. https://doi.org/10.1080/1369183X.2015.1053850
Mata-Codesal, Diana (2017). “Is it simpler to leave or to stay put? Desired immobility in a Mexican village”. Population, Space and Place, 24(4): 1–9. https://doi.org/10.1002/psp.2127
Moreno Nieto, Juana (2024). “Trayectorias laborales, movilidad y género en contextos de crisis: El caso de las temporeras latinoamericanas en Francia”. Papers, forthcoming, 109(4), e3323. https://doi.org/10.5565/rev/papers.3323
Nutley, Stephen and Thomas, Colin (1995). “Spatial mobility and social change: the mobile and the immobile”. Sociologia Ruralis, XXXV(1): 24-39. https://doi.org/10.1111/j.1467-9523.1995.tb00824.x
Oso, Laura (2020). “Crossed mobilities: the “recent” wave of Spanish migration to France after the economic crisis”. Ethnic and Racial Studies, 43(14): 2572–2589. https://doi.org/10.1080/01419870.2020.1738520
Oso, Laura; Sáiz López, Amelia and Cortés, Almudena (2017). “Crossed mobilities within a context of crisis: A theoretical proposal for the study of geographical and social mobility from a gender, transnational and intergenerational perspective”. Revista Española de Sociología, 26(3): 293–306. https://doi.org/10.22325/fes/res.2017.24
Pérez-Caramés, Antía (2024). “Migraciones sucesivas desde España a otros países europeos en el marco de las crisis. La intensificación de la movilidad como estrategia”. Papers, 109(4), e3345. https://doi.org/10.5565/rev/papers.3345
Portes, Alejandro (2003). “Conclusion: Theoretical Convergencies and Empirical Evidence in the Study of Immigrant Transnationalism”. International Migration Review, 37(3): 874–892. https://doi.org/10.1111/j.1747-7379.2003.tb00161.x
Recchi, Ettore and Flipo, Aurore (2019). “Spatial Mobility in Social Theory.” Società Mutamento Política. Rivista Italiana di Sociologia, 10(29): 125-137. https://doi.org/10.13128/smp-11051
Ribas-Mateos, Natalia and Cabezón-Fernández, María Jesús (2021). “Nuevas fronteras de la movilidad y de las migraciones: un análisis teórico-empírico”. Finisterra, 56(117): 253–272. https://doi.org/10.18055/Finis23821
Ribas-Mateos, Natalia; Escrivà, Angels and Robins, Deirdre (2024). “Transnational guest workers in the 21st century: Gender and the agro-industry in southern Europe”. Papers, 109(4), e3288. https://doi.org/10.5565/rev/papers.3288
Salazar, Noel B. and Glick Schiller, Nina (2014). Regimes of Mobility. Imaginaries and Relationalities of Power. London: Routlege. https://doi.org/10.4324/9781315852362
Sassen, Saskia (2015). Expulsiones. Brutalidad y complejidad en la economía global. Buenos Aires: Katz Editores.
Savage, Mike (1988). “The missing link? The relationship between spatial mobility and social mobility”. The British Journal of Sociology, 39(4): 554–577. https://doi.org/10.2307/590501
Schewel, Kerelyn (2020). “Understanding Immobility: Moving Beyond the Mobility Bias in Migration Studies”. International Migration Review, 54(2), 328–355. https://doi.org/10.1177/0197918319831952
Sheller, Mimi (2014). “The new mobilities paradigm for a live sociology”. Current Sociology, 62(6), 789–811. https://doi.org/10.1177/0011392114533211
Sheller, Mimi (2018). Mobility Justice. The Politics of Movement in an Age of Extremes. London: Verso.
Sheller, Mimi and Urry, John (2006). “The new mobilities paradigm”. Environment and planning A, Economy and Space, 38(2), 207–226. https://doi.org/10.1068/a37268
Skeldon, Ronald (2016). “Mobility, Immobility and Migration”. In Jean Grugel and Daniel Hammett (eds.). The Palgrave Handbook of International Development. Londres: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/978-1-137-42724-3_20
Standing, Guy (1981). “Migration and modes of exploitation: Social origins of mobility and immobility”. The Journal of Peasant Studies, 8(2): 173–211. https://doi.org/10.1080/03066158108438133
Thomas, William I. and Znaniecki, Florian (1918). El campesino polaco en Europa y en América. Madrid: CIS, 2004.
Torpey, John (2009). The Invention of the Passport. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108664271.002
Urry, John (2010). “Mobile sociology”. The British Journal of Sociology, 61(s1): 347–366. https://doi.org/10.1111/j.1468-4446.2009.01249.x
Urry, John (2000). Sociology beyond societies. Mobilities for the twenty-first century. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203021613
Urry, John (2007). Mobilities. Cambridge: Polity Press.
Williams, Fiona (2021). “Bringing in ‘the social’: an intersectional analysis of global crises and welfare”. In: Deeming, Christopher (ed.). The Struggle for Social Sustainability: 195–216. Bristol: Policy Press. https://doi.org/10.51952/9781447356127.ch010
Wimmer, Andreas and Glick Schiller, Nina (2002). “Methodological nationalism and beyond: nation–state building, migration and the social sciences”. Global Networks: A Journal of Transnational Affairs, 2(4): 301–334. https://doi.org/10.1111/1471-0374.00043
Articles més llegits del mateix autor/a
- Belén Fernández-Suárez, Verónica Verdía Varela, Renée DePalma, Associacionisme immigrant a Galícia. Demandes des de la precarietat , Papers: revista de sociologia: Vol. 103 Núm. 4 (2018)
- Antía Pérez-Caramés, La participació política de les comunitats migrants a Espanya. Nous i vells dilemes , Papers: revista de sociologia: Vol. 103 Núm. 4 (2018)
- Belén Fernández-Suárez, Esther Cano-Ruiz, Capital social i xarxes polítiques de les associacions d’immigrants a Galícia , Papers: revista de sociologia: Vol. 103 Núm. 4 (2018)
- Iria Vázquez-Silva, Antía Pérez-Caramés, Silvia Mosquera Mirás, Noves cultures associatives en un context de canvi social. Anàlisi de l’evolució del teixit associatiu immigrant a Galícia (2006-2016) , Papers: revista de sociologia: Vol. 103 Núm. 4 (2018)
- Belén Fernández-Suárez, Alberto Capote Lama, Iria Vázquez-Silva, De les migracions líquides a l'arrelament. Projectes d'ancoratge al lloc de destinació en la recent emigració espanyola a Europa , Papers: revista de sociologia: Vol. 109 Núm. 4 (2024)
- Antía Pérez-Caramés, Migracions successives des d'Espanya fins a altres països europeus en el marc de les últimes crisis. La intensificació de la mobilitat com a estratègia , Papers: revista de sociologia: Vol. 109 Núm. 4 (2024)