El uso de los espacios maker en la educación STEAM de Galicia

Main Article Content

Mónica Pérez Vázquez
Silvia López Gómez

Los espacios maker atraen el interés del profesorado que ven en ellos un posible modo de contribuir a una enseñanza más práctica, participativa y colaborativa. Estos espacios, son idóneos para llevar a cabo proyectos que fomenten el desarrollo de las competencias STEM. El objetivo general de este trabajo es dar a conocer cómo son los espacios maker de los centros educativos de Galicia. Lo que se pretende es definir cómo son, con qué recursos cuentan, qué proyectos se realizan en ellos y cuál es la valoración que el profesorado hace de los mismos. La metodología empleada es el estudio de casos de carácter descriptivo. Para la recogida de datos se utiliza la técnica de la entrevista y el análisis de contenido de páginas webs y documentación de centros educativos. Se recogen las experiencias de tres IES que cuentan con un espacio maker. La investigación evidencia que estos espacios tienen una dotación mínima de recursos. En ellos se realizan proyectos STEM multidisciplinares ligados a
la enseñanza formal y no formal. El profesorado valora positivamente los espacios maker pero reconoce tener necesidades formativas en dos campos concretos: el ámbito tecnológico y la aplicación de la metodología del Aprendizaje Basado en Proyectos (ABP).

Paraules clau
STEM, Espacios maker, Aprendizaje Basado en Proyectos, Tecnología, Colegios públicos, Galicia

Article Details

Com citar
Pérez Vázquez, Mónica; López Gómez, Silvia. «El uso de los espacios maker en la educación STEAM de Galicia». DIM: Didáctica, Innovación y Multimedia, 2023, núm. 41, http://raco.cat/index.php/DIM/article/view/417351.
Referències
Álvarez, C., & San Fabián, J.L. (2012). La elección del estudio de caso en
investigación educativa. Gazeta de Antropología, 28 (1).
https://digibug.ugr.es/handle/10481/20644

Anderson, C. (2013). Makers. La Nueva Revolución Industrial. Empresa
Activa.

ASBL Entr’Aide, Fermat Science, Il Giardino di Archimede, IMAGINARY
gGmbH, & Museu de Matemàtiques de Catalunya (2017). Un
acercamiento no formal a la educación matemática. Mathspaces.
https://mmaca.cat/wp-content/uploads/2016/10/Mathspaces_Booklet_
0_ESP.pdf

Attewell, J. (2020). Makerspaces in schools: Practical guidelines for school
leaders and teachers. European Schoolnet.
https://fcl.eun.org/es/makerspaces-practical-guidelines

Cilleruelo, L., & Zubiaga, A. (2014) Una aproximación a la Educación
STEAM. Prácticas educativas en la encrucijada arte, ciencia y tecnología. Jornadas de Psicodidáctica. Universidad del País Vasco, País
Vasco, España

Comisión Europea (2020). European Skills Agenda for Sustainable
Competitiveness, Social Fairness and Resilience.
https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1223&langId=en

COSCE (2011). Informe ENCIENDE: Enseñanza de las ciencias en la
didáctica escolar para edades tempranas en España. Rubes Editorial
https://www.cosce.org/pdf/Informe_ENCIENDE.pdf

Couso, D. (2017). Per a què estem aSTEM?Un intent de definir
l’alfabetització STEM per a tothom i amb valors. Revista Ciències, 34,
21-29. https://raco.cat/index.php/Ciencies/article/view/338034

CRUE (2019). La universidad Española en Cifras. Universitat Politècnica de València. https://www.crue.org/Boletin_SG/2020/UEC%202020/UEC%20WEB.pdf

DigitalES (2019). El desafío de las vocaciones STEM. Por qué los jóvenes
españoles descartan los estudios de ciencia y tecnología. Asociación
Española para la Digitalización.
https://www.digitales.es/wp-content/uploads/2019/09/Informe-EL-DE
SAFIO-DE-LAS-VOCACIONES-STEM-DIGITAL-AF-1.pdf

Domènech-Casal, J. (2017) Aprendizaje basado en proyectos y competencia
científica. Experiencias y propuestas para el método de estudios de
caso. Enseñanza de las ciencias: Revista de investigación y
experiencias didácticas, Nº extra, 5177-5184.
https://raco.cat/index.php/Ensenanza/article/view/337691

Domènech-Casal, J. (2019) STEM: Oportunidades y retos desde la
Enseñanza de las Ciencias. Universitas Tarraconensis Revista de
Ciències de l Educació, 2, 155-168.
https://doi.org/10.17345/ute.2019.2.2646

Dougherty, D. (2012). The maker movement. Innovations: Technology,
Governance, Globalization, 7(3), 11–14.
https://doi.org/10.1162/INOV_a_00135

EU STEM Coalition (s.f.). https://www.stemcoalition.eu/

FECYT, Obra Social “la Caixa”, & Everis (2015). ¿Cómo podemos estimular
una mente científica? Estudio sobre vocaciones científicas.
https://www.fecyt.es/es/publicacion/como-podemos-estimular-una-me
nte-cientifica

Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (s.f.).
https://www.fecyt.es/es

García, J., & Pérez, J. E. (2018). Aprendizaje basado en proyectos: método
para el diseño de actividades. Revista Tecnología, Ciencia y
Educación,10, 37–63. https://doi.org/10.51302/tce.2018.194

González, C. S., & Aller, L. G. (2018). Maker Movement in Education: Maker
Mindset and Makerspaces. Conferencia: IV Jornadas de HCI. Popayam,
Colombia.

Halverson, E., & Sheridan, K. (2014). The Maker Movement in Education.

Harvard Educational Review, 84(4), 495-504.
https://doi.org/10.17763/haer.84.4.34j1g68140382063

Hatch, M. (2013): The Maker Movement Manifesto: Rules for Innovation in
the New World of Crafters, Hackers, and Tinkerers. McGraw Hill.

Jiménez, V., & Comet, C. (2016). Los estudios de casos como enfoque
metodológico. Academo Revista de investigación en Ciencia Sociales y
Humanidades, 3(2).

Leiva, J. (2020). Makerspaces i Cultura Maker. Revista De Biblioteconomia i
Documentació, 68, 6-17.
https://raco.cat/index.php/Item/article/view/371908/465500

Ley Orgánica 2/2006, del 3 de mayo, de Educación. Boletín Oficial del
Estado, 106, de 4 de mayo del 2006.
https://www.boe.es/eli/es/lo/2006/05/03/2/con

Ley Orgánica 8/2013, del 9 de diciembre, para la mejora de la calidad
educativa. Boletín Oficial del Estado, 295, 10 de diciembre de 2013.
https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-2013-12886

Ley Orgánica 3/2020, del 29 de diciembre, por la que se modifica la Ley
Orgánica 2/2006, de 3 de mayo, de Educación. Boletín Oficial del
Estado, 340, de 30 de diciembre de 2020.
https://www.boe.es/eli/es/lo/2020/12/29/3

López-Simó, V., Couso-Lagarón, D., & Simarro-Rodríguez, C. (2020).
Educación STEM en y para el mundo digital: El papel de las
herramientas digitales en el desempeño de prácticas científicas,
ingenieriles y matemáticas. Revista De Educación a Distancia (RED),
20 (62). https://doi.org/10.6018/red.410011

Martin, L. (2015). The Promise of the Maker Movement for Education.
Journal of Pre-College Engineering Education Research (J-PEER), 5 (1).
https://doi.org/10.7771/2157- 9288.1099

Martínez-Carazo, P.C. (2006). El método de estudio de caso: estrategia
metodológica de la investigación científica. Pensamiento & Gestión:
Revista de la División de Ciencias Administrativas de la Universidad del
Norte, 20, 165-193.
https://www.redalyc.org/comocitar.oa?id=64602005

Martínez-Torán, M. (2016). ¿Por qué tienen tanta aceptación los espacios
maker entre los jóvenes? Cuadernos de Investigación en Juventud,
1(1), 1-17. https://doi.org/10.22400/cij.1.e003

Martini, S. , & Chiarella, M. (2017). Didáctica Maker. Estrategias
colaborativas de aprendizaje STEM en Diseño Industrial. Conferencia
XXI Congreso Internacional de la Sociedad Iberoamericana de Gráfica
Digital, 3(12), 158-164. https://doi.org/10.5151/sigradi2017-025

Morales, Y. M., & Dutrénit, G. (2017). El movimiento Maker y los procesos
de generación, transferencia y uso del conocimiento. Entreciencias:
Diálogos en la Sociedad del Conocimiento, 5(15), 33-51.
https://doi.org/10.22201/enesl.20078064e.2017.15.62588

Parlamento Europeo (2000). Consejo Europeo de Lisboa 23 y 24 de marzo
2000. Conclusiones de la Presidencia.
https://www.europarl.europa.eu/summits/lis1_es.htm

Rodríguez-Sandoval, E., Vargas-Solano, E.M., & Luna-Cortés, J. (2010).
Evaluación de la estrategia "aprendizaje basado en proyectos".
Educación y educadores, 13 (1), 13-25.

Sánchez-Ludeña, E. (2019). La educación STEAM y la cultura «maker».
Padres y Maestros / Journal of Parents and Teachers, 379, 45–51.
https://doi.org/10.14422/pym.i379.y2019.008

Santillán, J. P., Cadena, V. del C., & Cadena, M. (2019). Educación Steam:
entrada a la sociedad del conocimiento. Ciencia Digital, 3, 212-227.
https://doi.org/10.33262/cienciadigital.v3i3.4.847

Scientix (s.f.). http://www.scientix.eu/

Sheridan, K., Halverson, E. R., Litts, B., Brahms, L., Jacobs-Priebe, L., &
Owens, T. (2014). Learning in the making: A comparative case study of
three makerspaces. Harvard Educational Review, 84(4), 505–531.
https://doi.org/10.17763/haer.84.4.brr34733723j648u

STEM Alliance (s.f.). http://www.stemalliance.eu/

Tesconi, S. (2018). El docente como maker: La formación del profesorado
en making educativo. Universitat Autònoma de Barcelona.
http://hdl.handle.net/10803/650281

Vuorikari, R., Ferrari, A., & Punie, Y. (2019). Makerspaces for Education and
Training: Exploring future implications for Europe. Publications Office
of the European Union. https://doi.org/10.2760/946996

Xunta de Galicia (2017). Edudixital. Estratexia Galega para a Educación Dixital 2020.
http://www.edu.xunta.gal/portal/sites/web/files/1_edudixital_2018_portal.pdf

Yakman, G. (2008). STEAM Education: an overview of creating a model of
integrative education. Virginia Polytechnic and State University.