Sobre els verbs psicològics en català i altres llengües iberoromàniques

Main Article Content

Jorge Vega Vilanova

Tot i ser poc desitjat en la teoria, les llengües naturals presenten sovint casos de «veritable» opcionalitat. Seguint una reformulació de la Hipòtesi de la Interfície (Sorace 2006), les construccions amb major grau de complexitat són susceptibles d’ocasionar opcionalitat i canvi lingüístic. Els verbs psicològics que seleccionen subjectes experimentadors en datiu en són un exemple. Les llengües iberoromàniques fan servir diverses estratègies per reduir aquesta inconsistència morfosintàctica. El català i l’espanyol reforcen aquestes construccions a través d’un marcatge morfològic addicional (el doblatge i posterior gramaticalització de clítics datius com a marcadors de concordança de subjecte) —el portuguès rebutja d’entrada el cas inherent i el substitueix per cas estructural. Aquesta innovació en l’estructura argumental comporta altres canvis significatius: el doblatge de clítics amb SD plens i la gramaticalització dels pronoms clítics queden bloquejats, al contrari que en català i espanyol. És evident que cal considerar amb més deteniment com es materialitza al lèxic l’estructura argumental per comprendre millor el canvi lingüístic.

Paraules clau
opcionalitat, hipòtesi de la interfície, verbs psicològics, experimentador, datiu, doblatge de clítics

Article Details

Com citar
Vega Vilanova, Jorge. «Sobre els verbs psicològics en català i altres llengües iberoromàniques». Catalan Journal of Linguistics, 2022, vol.VOL 21, p. 27-46, doi:10.5565/rev/catjl.388.
Referències

Anagnostopoulou, Elena. 2017. Clitic Doubling. In Everaert, Martin & van Riemsdijk, Henk (eds.). The Blackwell Companion to Syntax, 2nd edition, 519-581. Malden, MA: Blackwell. https://doi.org/10.1002/9780470996591.ch14

Ariel, Mira. 1991. The function of accessibility in a theory of grammar. Journal of Pragmatics 16: 443-463. https://doi.org/10.1016/0378-2166(91)90136-L

Barbosa, Pilar. 2009. Two kinds of subject pro. Studia Linguistica 63: 2-58. https://doi.org/10.1111/j.1467-9582.2008.01153.x

Batllori, Montse, Gibert-Sotelo, Elisabeth & Pujol, Isabel. 2019. Changes in the argument and event structure of psych verbs in the history of Spanish. In Bouzouita, Miriam, Breitbarth, Anne, Danckaert, Lieven & Witzenhausen, Elisabeth (eds.). Cycles in Language Change, 249-270. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198824961.003.0013

Belletti, Adriana & Rizzi, Luigi. 1988. Psych-verbs and θ-Theory. Natural Language and Linguistic Theory 6(3): 291-352.

Biberauer, Theresa & Richards, Marc. 2006. True optionality: When the grammar doesn’t mind. In Boeckx, Cedric (ed.). Minimalist Essays, 35-67. Amsterdam: Benjamins. https://doi.org/10.1075/la.91.08bib

Bleam, Tonia. 1999. Leísta Spanish and the Syntax of Clitic Doubling. PhD dissertation. University of Delaware.

Bobaljik, Jonathan. 2008. Where’s Phi? Agreement as a Post-Syntactic Operation. In Harbour, Daniel, Adger, David & Béjar, Susana (eds.). Phi-Theory: Phi features across interfaces and modules, 295-328. Oxford: Oxford University Press.

Cabré, Teresa & Fábregas, Antonio. 2020. Ways of being a dative across Romance varieties. In Pineda, Anna & Mateu, Jaume (eds.). Dative constructions in Romance and beyond, 221-238. Berlin: Language Science Press. https://doi.org/10.5281/zenodo.3744254

Cançado, Márcia. 2012. Verbos psicológicos: uma classe relevante gramaticalmente? Veredas 16(2): 1-18.

Chamorro, Gloria & Sorace, Antonella. 2019. The Interface Hypothesis as a framework for studying L1 attrition. In Köpke, Barbara & Schmid, Monika (eds.). The Oxford handbook of language attrition. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780198793595.013.42

Chomsky, Noam. 2001. Derivation by phase. In Kenstowicz, Michael (ed.). Ken Hale: a Life in Language, 1-52. Cambridge, MA: MIT Press.

Cuervo, María Cristina. 2003. Structural asymmetries but same word order: the dative alternation in Spanish. In Di Sciullo, Anna Maria (ed.). Asymmetry in grammar, 117-144. Amsterdam: Benjamins. https://doi.org/10.1075/la.57.07cue

Demonte, Violeta. 1995. Dative alternation in Spanish. Probus 7: 5-30. https://doi.org/10.1515/prbs.1995.7.1.5

Eckardt, Regine. 2009. APO: Avoid Pragmatic Overload. In Mosegaard Hansen, Maj-Britt & Visconti, Jacqueline (eds.). Current Trends in Diachronic Semantics and Pragmatics, 21-41. Bingley: Emerald. https://dx.doi.org/10.1163/9789004253216_003

Elvira, Javier. 2011. Constructions of uncontrolled state or event. The increase in productivity of a new argument structure in Old Spanish. Constructions and Frames 3(2): 184-207. https://doi.org/10.1075/cf.3.2.02elv

EULP (= Enquesta d’usos lingüístics de la població). 2018. Ed. by the Generalitat de Catalunya (Departament de Cultura. Direcció General de Política Lingüística). https://llengua.gencat.cat/web/.content/documents/dadesestudis/altres/arxius/presentacio-resultats-eulp-2018.pdf (2022-03-11).

Fischer, Susann. 2002. The Catalan clitic system: a diachronic perspective on its syntax and phonology. Berlin/New York: Mouton de Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110892505

Fischer, Susann. 2010. Word-order change as a source of grammaticalisation. Amsterdam: Benjamins. https://doi.org/10.1075/la.157

Fischer, Susann. 2011. Some notes on the rise of mismatches. In Pomino, Natascha & Stark, Elisabeth (eds.). Mismatches in Romance: Proceedings of the V Nereus International Workshop, 113-127. Arbeitspapier 125. Fachbereich Sprachwissenschaft, Universität Konstanz.

Fischer, Susann. 2012. Subjects, subject positions and word-order: Old Spanish vs. Old English. In Fleischer, Jörg & Simon, Horst (eds.). Comparing Diachronies, 119-141. Berlin/Boston: De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110313468.119

Fischer, Susann & Gabriel, Christoph (eds.). 2016. Manual of Grammatical Interfaces in Romance. Berlin/New York: De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110311860

Fischer, Susann, Navarro, Mario & Vega Vilanova, Jorge. 2019. The Clitic Doubling Parameter. Development and Distribution of a Cyclic Change. In Bouzouita, Miriam, Breitbarth, Anne, Danckaert, Lieven & Witzenhausen, Elisabeth (eds.). Cycles in Language Change, 52-70. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198824961.003.0004

Fischer, Susann & Rinke, Esther. 2013. Explaining the variability in clitic doubling across Romance. A diachronic account. Linguistische Berichte 236: 455-472.

Fischer, Susann & Vega Vilanova, Jorge. 2018. Contact-induced change in Judeo-Spanish. In Bunis, David M., Vučina, Ivana & Deppner, Corinna (eds.). Caminos de Leche y Miel: Jubilee Volume in Honor of Michael Studemund-Halévy, 135-153. Barcelona: Tirocinio.

Fischer, Susann, Vega Vilanova, Jorge & Navarro, Mario. Forthcoming. Testing an optional phenomenon: The limitations of GJTs. In Tănase-Dogaru, Mihaela (ed.). Proceedings of the AICED 21. Cambridge: Cambridge Scholars Publishing.

Fontana, Josep. 1993. Phrase Structure and the Syntax of Clitics in the History of Spanish. PhD dissertation. University of Pennsylvania.

Gabriel, Christoph & Rinke, Esther. 2010. Information packaging and the rise of clitic doubling in the history of Spanish. In Ferraresi, Gisella & Lühr, Rosemarie (eds.). Diachronic studies on information structure. Language acquisition and change, 63-86. Berlin: De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110227475.63

GOIB (= Govern de les Illes Balears. Conselleria de Cultura, Participació i Esports / Generalitat de Catalunya. Departament de Cultura / Universitat de les Illes Balears). 2017. Enquesta d’usos lingüístics a les Illes Balears 2014. Anàlisi. http://www.caib.cat/govern/rest/arxiu/3387213 (2022-03-11).

Gutiérrez Bravo, Rodrigo. 2006. A Reinterpretation of Quirky Subjects and Related Phenomena in Spanish. In Nishida, Chiyo & Montreuil, Jean-Pierre (eds.). New Perspectives in Romance Linguistics, 127-142. Amsterdam: Benjamins. https://doi.org/10.1075/cilt.275.11gut

Heine, Bernd & Kuteva, Tania. 2003. On contact-induced grammaticalization. Studies in Language 27(3): 529-572. https://doi.org/10.1075/sl.27.3.04hei

Hernanz, Maria Lluïsa & Rigau, Gemma. 1984. Auxiliaritat i reestructuració. Els Marges 31: 29-51.

Kramer, Ruth. 2014. Clitic doubling or object agreement: the view from Amharic. Natural Language and Linguistic Theory 32: 593-634. https://doi.org/10.1007/s11049-014-9233-0

Machado-Rocha, Ricardo & Martins Ramos, Jânia. 2016. Clitic doubling and pure agreement person features. Revista de Estudos da Linguagem 24(2): 378-416.

Magro, Catarina. 2010. Interpolação & Cia nos dialectos do Português Europeu. Estudos de Lingüística Galega 2: 97-119.

Marchis, Mihaela & Alexiadou, Artemis. 2013. The syntax of clitics revisited: two types of clitics. Lingua 127: 1-13. https://doi.org/10.1016/j.lingua.2013.01.002

Martins, Ana M. 1994. Clíticos na História do Português. PhD dissertation. Universidade de Lisboa.

Masullo, Pascual. 1993. Two types of quirky subjects: Spanish versus Icelandic. In Schafer, Amy J. (ed.). Proceedings of the North East Linguistic Society (NELS) 23, 303-317. Amherst, MA: Graduate Linguistic Student Association.

Mayol, Laia. 2010. Contrastive pronouns in null-subject Romance languages. Lingua 120(10): 2497-2514. https://doi.org/10.1016/j.lingua.2010.04.009

Mendes, Amália. 2002. Uma análise dos verbos psicológicos com base nos dados de um corpus: regularidade, variação e polissemia verbal. In Duarte, Isabel et al. (eds.). Encontro comemorativo dos 25 anos do Centro de Linguística da Universidade do Porto, vol. 1, 21-34. Porto: Centro de Linguística da Universidade do Porto.

Paradís, Anna. 2018. Variation in the scope of clitic climbing: evidence from Catalan dialectal data. Revue roumaine de linguistique LXIII (3): 281-295.

Perpiñán, Sílvia. 2018. On Convergence, Ongoing Language Change, and Crosslinguistic Influence in Direct Object Expression in Catalan-Spanish Bilingualism. Languages 3(2): 14. https://doi.org/10.3390/languages3020014

Pineda, Anna. 2016. Les fronteres de la (in)transitivitat. Estudi dels aplicatius en llengües romàniques i basc. Barcelona: Institut d’Estudis Món Juïc.

Plataforma per la Llengua. 2018. Informe CAT 2018. 50 dades sobre la llengua catalana. Barcelona: Plataforma per la Llengua. https://www.plataforma-llengua.cat/media/upload/pdf/informecat2018_1528713023.pdf (2022-03-11).

Rigau, Gemma. 1990. Les propietats d’agradar: estructura temàtica i comportament sintàctic. Caplletra: revista internacional de filologia 8: 7-20.

Rivero, María Luisa. 2010. Los verbos psicológicos con experimentante dativo en español y el cambio histórico. In Luján, Marta & Groppi, Mirta (eds.). Cuestiones gramaticales del español, últimos avances, 167-193. Santiago de Chile: Cuadernos de la ALFAL.

Roberts, Ian & Roussou, Anna. 2003. Syntactic Change. A Minimalist Approach to Grammaticalization. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511486326

Salvà i Puig, Sebastià. 2017. Past Participle Agreement in Majorcan Catalan: the Relevance of Inner Aspect. Borealis 6(1): 53-75. https://doi.org/10.7557/1.6.1.4101

Slabakova, Roumyana. 2015. The effect of construction frequency and native transfer on second language knowledge of the syntax-discourse interface. Applied Psycholinguistics 36(3): 671-699. https://doi.org/10.1017/S0142716413000386

Sorace, Antonella. 2006. Gradedness and optionality in mature and developing grammars. In Fanselow, Gisbert, Fery, Caroline, Schlesewsky, Matthias & Vogel, Ralf (eds.). Gradience in Grammar, 106-123. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199274796.003.0006

Sorace, Antonella & Serratrice, Ludovica. 2009. Internal and external interfaces in bilingual language development: beyond structural overlap. International Journal of Bilingualism 13(2): 193-210. https://doi.org/10.1177/1367006909339810

Suñer, Margarita. 1988. The Role of Agreement in Clitic-Doubled Constructions. Natural Language and Linguistic Theory 6: 391-434. https://doi.org/10.1007/BF00133904

Thomason, Sarah & Kaufman, Terrence. 1988. Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics. Berkeley: University of California Press. https://doi.org/10.1525/9780520912793

van Gelderen, Elly. 2004. Grammaticalization as Economy. Amsterdam: Benjamins. https://doi.org/10.1075/la.71

van Gelderen, Elly. 2018. The diachrony of Verb Meaning. Aspect and Argument Structure. London: Routledge.

Vega Vilanova, Jorge. 2020. Past Participle Agreement: A study on the grammaticalization of formal features. Amsterdam: Benjamins. https://doi.org/10.1075/la.265

Vila Pujol, Maria Rosa. 2007. Sociolinguistics of Spanish in Catalonia. International Journal of the sociology of language 184: 59-77. https://doi.org/10.1515/IJSL.2007.014

Zdrojewski, Pablo & Sánchez, Liliana. 2014. Variation in accusative clitic doubling across three Spanish dialects. Lingua 151: 162-176. https://doi.org/10.1016/j.lingua.2014.08.003