Dilemes del temps en què la política provoca calfreds Neoliberalisme i despolitització en la contemporaneïtat

Main Article Content

José de Magalhães Campos Ambrósio
Paulo Afonso de Ávila Carvalho Filho
Yasmin Soares Nunes

L'article cerca analitzar els conflictes i dilemes polítics contemporanis, centrant-se en la llibertat, l'organització de la societat civil i de l'Estat, i els desafiaments imposats per les noves tecnologies. Partint del diagnòstic d'una dimensió politicosocial desemparada i desestructurada, el text aborda tres grans dilemes del nostre temps: l'explotació de la llibertat, la individualització i la despolitització. El primer es caracteritza per la psicopolítica, una forma de dominació que explota la llibertat subjectiva i individualitza els conflictes, creant individus aïllats i incapaços dacció col·lectiva. El segon dilema involucra la impossibilitat de la formació d'un “nosaltres polítics”, aprofundida per les relacions virtuals que fragmenten encara més la col·lectivitat. El tercer dilema destaca la migració dels debats polítics al camp moral, transformant adversaris en enemics i afeblint la legitimitat de les institucions democràtiques. A més, el text analitza l'impacte de les tecnologies en la llibertat d'acció i les dinàmiques de poder presents en tots aquests dilemes. La metodologia emprada recorre a la història filosòfica del que és polític per comprendre aquestes qüestions en els seus contextos històrics i culturals.

Paraules clau
Política, Poder, Neoliberalisme, Despolitització, Llibertat

Article Details

Com citar
Ambrósio, José de Magalhães Campos et al. «Dilemes del temps en què la política provoca calfreds: Neoliberalisme i despolitització en la contemporaneïtat». Astrolabio: revista internacional de filosofia, 2025, núm. 31, p. 1-16, doi:10.1344/astrolabio.v1i31.49963.
Biografies de l'autor/a

José de Magalhães Campos Ambrósio, Universidade Federal de Uberlândia

Profesor efectivo de Fundamentos del Derecho en la Universidad Federal de Uberlândia, Brasil. Licenciado en Derecho por la Universidad Federal de Uberlândia (con intercambio en la UFMG), Magíster y Doctor en Derecho por la Universidad Federal de Minas Gerais. Realizó una Práctica Postdoctoral en la Facultad de Filosofía de la Universitat de Barcelona. ORCID: https://orcid.org/0009-0000-0875-5318. Contacto: magalhaesjose@gmail.com.

Paulo Afonso de Ávila Carvalho Filho, Universidade Federal de Minas Gerais

Estudiante del Máster en Derecho de la Universidad Federal de Minas Gerais, Brasil. ORCID: https://orcid.org/0009-0001-8477-1165. Contacto: pauloavila003@gmail.com.

Yasmin Soares Nunes, Universidade Federal de Uberlândia

 Estudiante de la Licenciatura en Derecho de la Universidad Federal de Uberlândia, Brasil. ORCID: https://orcid.org/0009-0009-9187-948X. Contato: yayanunees@gmail.com.

Referències

Bell, Daniel. The End of Ideology; On the Exhaustion of Political Ideas in the Fifties. Glencoe: Free Press, 1960.

Bernardes, Ana Vitória Tannús & Carvalho Filho, Paulo Afonso de Ávila. Neoliberalismo e a hegemonia dos afetos: política, identidade e o limiar democrático. Revista de Ciências do Estado, Belo Horizonte, v. 8, n. 2, p. 1–25, 2023. https://doi.org/10.35699/2525-8036.2023.46026

Bielschowsky, Raoni Macedo. Cultura Constitucional: fundamentos para uma Teoria da Constituição. São Paulo: Dialética. 2024. https://doi.org/10.48021/978-65-270-2711-9

Chagas, Dante Alexandre Ribeiro das. No Crepúsculo do Voo da Ave de Minerva: O(s) Fim(ns) da História entre Hegel e o Hegelianismo. Belo Horizonte: Faculdade de Direito da UFMG, 2024. (Dissertação, Mestrado).

Forrester, Viviane. O horror econômico. São Paulo: Editora da Universidade Estadual Paulista, 1997.

Han, Byung Chul. Psicopolítica: O neoliberalismo e as novas técnicas do poder. Âyiné, 2020.

Han, Byung Chul. Sociedade do cansaço. Editora Vozes, 2017-b.

Han, Byung-Chul. Agonia do Eros. Petrópolis: Vozes, 2017-a.

Han, Byung-chul. No Enxame: perspectivas do digital. Trad. Lucas Machado. Petrópolis: Vozes, 2018.

Han, Byung. Infocracia: digitalização e a crise da democracia. Trad. Gabriel S. Philipson. Petropólis: Vozes, 2022.

Heller, Hermann. Teoría del Estado. México: FCE, 1998.

Henriques, Hugo R; Silva, Jhonatas Roger da. A erotização de Thanatus: a compreensão contra a mera tolerância. In: DIGNIDADE e TOLERÂNCIA: Actas del II Simposio Internacional sobre Filosofía de la Dignidad Humana. Organización: Karine Salgado ... [et al.]. – Belo Horizonte: UFMG, 2018. p. 1178.

Henriques, Hugo Rezende. Fenomenologia do Poder: o Estado de Direito e seu compromisso com o Poder como Liberdade. Tesis doctoral – Universidade Federal de Minas Gerais, Belo Horizonte, 2020.

Horta, José Luiz Borges. Dialética do Poder Moderador: Ensaio de uma Ontoteleologia do Estado do Brasil. 2020. 257 f. Tese de Titularidade – Universidade Federal de Minas Gerais, Belo Horizonte, 2020.

Horta, José Luiz Borges. História do Estado de Direito. São Paulo: Alameda, 2011.

Hosta, José Luiz Borges; FREIRE, Thales Monteiro; SIQUEIRA, Vinicius De. A era pós-ideologias e as suas ameaças ao Estado de Direito. In: Confluências. Niterói: PPGSD-UFF, v. 14, n. 2, p. 120–133, dez. 2012. https://doi.org/10.22409/conflu14i2.p20187

Maestri, Letícia de Almeida & Nunes, Yasmin Soares. A outra face do imperialismo: o controle de dados e a soberania digital. Revista de Ciências do Estado, Belo Horizonte, v. 10, n. 1, p. 1–21, 2025. DOI: 10.35699/2525-8036.2025.52310. Disponível em: https://periodicos.ufmg.br/index.php/revice/article/view/e52310. Acceso em: 6 dez. 2025.

Mayos, Gonçal. Genealogía de la Globalización. Clivatge. Estudis I Tesitimonis Del Conflicte I El Canvi Social, v. 4. 2016. Disponible en: https://revistes.ub.edu/index.php/clivatge/article/view/15878.

Mayos, Gonçal. ‘Políticas del desconcierto’ y redefinición democrática: una síntesis macrofilosófica. In: AMAT, Joan Lara (coord.). Ciudadanía y crisis de la democracia liberal en un mundo en transformación. Lima: Oficina Nacional de Procesos Electorales (ONPE), 2020.

Mayos, Gonçal. Autoritarismos populistas frutos do desconcerto neoliberal. In: ANDRADE, Durval Ângelo; et al. (org.). A sociedade do controle?: macrofilosofia do poder no neoliberalismo. Belo Horizonte: Fórum, 2022.

Mayos, Gonçal. Macrofilosofía y siglo XXI. In: BAVARESCO, Algemir; MORAES, Alfredo (org.). Paixão e Astúcia da Razão. Porto Alegre: Editora Fi, 2013.

Meirelles, Cecília. Romanceiro da Inconfidência. Rio de Janeiro: Nova Fronteira, 1989.

Middelaar, Luke Van. Politicídio: o assassinato da política na filosofia francesa. Trad. Ramon Alex Gerrits. São Paulo: É Realizações. 2015.

Mouffe, Chantal. Democracia, cidadania e a questão do pluralismo. Revista de Sociologia e Política, n. 3, p. 11-26, out. 2003.

Mouffe, Chantal. Sobre o Político. Trad. Fernando Santos. São Paulo. Editora WMF Martins Fontes, 2015.

Nunes, Rodrigo. Do transe à vertigem: ensaios sobre bolsonarismo e um mundo em transição. São Paulo: Ubu, 2022. https://doi.org/10.1039/D2DT02978B

Rosanvallon, Pierre. Le siècle du populisme. Histoire, théorie, critique. Paris: Seuil, 2020.

Rosanvallon, Pierre. Por uma história do político. Trad. Christian Lynch. São Paulo: Alameda, 2010.

Salgado, Joaquim Carlos. O Estado Ético e o Estado Poiético. Revista do Tribunal de Contas do Estado de Minas Gerais, Belo Horizonte, v. 27, n. 2, abr/jun 1998.

Salgado, Joaquim Carlos. A ideia de Justiça no mundo contemporâneo: fundamentação e aplicação do direito como maximum ético. Belo Horizonte: Editora Del Rey, 2007.

Salgado, Joaquim Carlos. El Estado Ético y el Estado Poiético. Astrolabio: Revista Internacional de Filosofía, Barcelona, v. 1, n. 30, p. 1–18, 2025. DOI: 10.1344/astrolabio.v1i30.50812. Disponible en: https://revistes.ub.edu/index.php/astrolabio/article/view/e50812. Acceso em: 8 dic. 2025.

Silva, Ana Carolina de Moura da. Do pico ao abismo: o contraste do imaginário jurídico nas representações literárias de utopia e distopia. 2022. 100 f. Trabajo de Fin de Grado (Licenciatura en Derecho) – Universidade Federal de Uberlândia, Uberlândia, 2022.

Unger, Roberto Mangabeira. Depois do colonialismo mental: repensar e reorganizar o Brasil. São Paulo: Autonomia Literária, 2018.

Vaz, Henrique Cláudio de Lima. Senhor e escravo: uma parábola da filosofia ocidental. Síntese, Belo Horizonte, v. 8, n. 21, p. 7-29, 01 jan. 1981.

Zuboff, Shoshana. Na era do capitalismo de vigilância: a luta por um futuro humano na nova fronteira do poder. Editora Intrínseca, 2021.